حق با شاخنبات است اثر تورج رهنما
معرفی کتاب حق با شاخنبات است
آیا یک داستان کوتاه میتواند در چند سطر، هم روایتی واقعی بسازد، هم به قلمرو خیال قدم بگذارد و هم اعتراضی پنهان را به گوش خواننده برساند؟ کتاب حق با شاخنبات است اثر تورج رهنما، مجموعهای از داستانهای کوتاه و بسیار کوتاه است که با تکیه بر طنز، خیالپردازی و نگاه انتقادی، جهانهایی متنوع و گاه غافلگیرکننده میسازد.
این کتاب از ۶۷ داستان تشکیل شده است؛ داستانهایی که هرکدام معمولاً بیش از دو صفحه نیستند، اما در همین حجم اندک، شخصیتها، زمانها و مکانهای گوناگونی را پیش روی شما قرار میدهند. کوتاهی روایتها در اینجا به معنای سادهبودن آنها نیست؛ نویسنده با زبانی فشرده و دقیق، از زیادهگویی دور میشود و گاهی معنای یک جمله را در یک واژه جای میدهد.
درباره کتاب حق با شاخنبات است
حق با شاخنبات است مجموعهای دوگانه است: بخشی از داستانها ریشه در واقعیت دارند و بخشی دیگر از خیال و رویا شکل گرفتهاند. این دو قلمرو در کنار هم، تجربهای متفاوت از داستانخوانی پدید میآورند؛ زیرا کتاب نه کاملاً به بازگویی واقعیت محدود میشود و نه خیال را از مسائل انسانی و اجتماعی جدا میکند. در بسیاری از روایتها، مضامین تاریخی، اجتماعی و اخلاقی در قالبهایی کوتاه، موجز و گاه طنازانه مطرح میشوند.
یکی از ایدههای مهم کتاب، نگاه آن به خیالپردازی و فانتزی است. تورج رهنما در توضیح این نگاه، از مفهوم «غریزه بازی» سخن میگوید. از این منظر، بازی در کودکی رفتاری غریزی است و با بزرگشدن انسان از میان نمیرود؛ بلکه شکل آن تغییر میکند و به خیالپردازی، ساختن رؤیا و ساماندادن به تصورات در بیداری میرسد. داستانهای تخیلی این مجموعه از همین توانایی شکلدادن به رویا بهره میگیرند و به داستانهای علمیتخیلی غربی شباهت پیدا میکنند.
در این کتاب، رویا تنها تصویری آشفته و بیشکل نیست. انسان در بیداری میتواند عناصر خیال را مرتب کند، به آنها شکل بدهد و آنها را با دیگران در میان بگذارد. بخشی از داستانهای کتاب حاصل همین فرایند است؛ فرایندی که خیال را به اثر هنری و روایت تبدیل میکند. به همین دلیل، مرز میان واقعیت و فانتزی در مجموعه انعطافپذیر است و خواننده را به بازنگری در شیوه شکلگیری داستانها و برداشتهای روزمره دعوت میکند.
اعتراض، لایه مهم دیگر این مجموعه است. صدای اعتراضی داستانها با طنز درهم میآمیزد، اما این طنز نه به هجو گسترده تبدیل میشود و نه صرفاً برای خنداندن به کار میرود. طنز در حق با شاخنبات است بیشتر ذهنی و اندیشمندانه است؛ از مشاهده و فکر آغاز میشود، به خشم میرسد و سپس در قالب کنایه، شوخی و مطایبه بیان میشود. نتیجه، لبخندی ساده و بیدغدغه نیست؛ بلکه خندهای سرد و بغضآلود است که خواننده را با معنای پشت روایت روبهرو میکند.
عنوانهایی مانند «کنگره»، «خواب تاجر چینی»، «ماموریت شبانه»، «جام شوکران»، «دو مرد، یک سرنوشت»، «در دادگاه لاهه»، «درخواست ماهیگیران چینی»، «گزارش کریستف کلمب»، «مردی زنگوله به پا»، «آسانسور»، «ایلچی»، «اعلامیه حقوق بشر»، «سرنوشت موش و گربه» و «توهین به مامور دولت...؟» نشان میدهند که کتاب از نظر موضوع و موقعیت روایی، دامنهای گسترده دارد. هر داستان مستقل و کوتاه است، اما مجموعه در کلیت خود تصویری از خیال، تاریخ، جامعه، اخلاق و اعتراض ارائه میکند.
نویسنده کتاب حق با شاخنبات است
تورج رهنما در این مجموعه، به زبان و ظرفیت فشرده داستان کوتاه توجه ویژه دارد. شیوه او بر حذف توضیحات زائد، انتخاب واژههای دقیق و ساختن موقعیتهایی استوار است که در کمترین حجم، بیشترین امکان تأمل را فراهم کنند. تنوع شخصیتها و جابهجایی میان زمانها و مکانهای مختلف، در کنار نگاه طنازانه، به روایتها حرکت و تنوع میدهد.
رویکرد نویسنده به فانتزی نیز صرفاً خلق موقعیتهای عجیب نیست؛ خیال در این داستانها راهی برای نظمدادن به رویا و بیان اندیشه است. از سوی دیگر، استفاده از طنز به نویسنده امکان میدهد اعتراض خود را مستقیم و خطابی بیان نکند و آن را در کنایهها، اشارات و موقعیتهای داستانی جاری سازد.
خرید کتاب حق با شاخنبات است به چه کسانی پیشنهاد میشود؟
اگر به داستان کوتاه و داستانکهایی علاقه دارید که در زمان اندک، موضوعی تاریخی، اجتماعی یا اخلاقی را پیش میکشند، این مجموعه میتواند انتخاب مناسبی برای شما باشد. کتاب برای خوانندگانی جذاب است که از روایتهای خیلی کوتاه، زبان موجز، شخصیتهای متنوع و فضاهای میان واقعیت و خیال لذت میبرند.
اگر طنز مورد علاقه شما از جنس کنایه و اندیشه است، نه شوخی سطحی، در این کتاب با تجربهای متفاوت روبهرو خواهید شد. همچنین اگر دوست دارید داستان را فقط برای سرگرمی نخوانید و در پس لبخند، نشانهای از اعتراض، پرسش یا تأمل اجتماعی پیدا کنید، حق با شاخنبات است میتواند همراهی خواندنی باشد. از این مجموعه انتظار روایتهای کوتاه، فشرده، متنوع و گاه خیالپردازانه داشته باشید؛ داستانهایی که پایان هرکدام، امکان فکرکردن به معنای پنهان در زبان و موقعیت را باقی میگذارد.
