در ستایش گردآفرید و دست‌پختش اثر تورج رهنما

معرفی کتاب در ستایش گردآفرید و دست‌پختش: (داستان‌هایی برای کودکان ریش‌دار)

اگر داستانی می‌خواهید که پشت ظاهر شوخ و بازیگوش خود، رفتار صاحبان قدرت و شیوه سخن‌گفتن آدم‌ها را به پرسش بگیرد، «در ستایش گردآفرید و دست‌پختش: (داستان‌هایی برای کودکان ریش‌دار)» می‌تواند انتخابی متفاوت باشد. تورج رهنما در این کتاب سراغ داستان‌هایی می‌رود که طنز، گفت‌وگو و موقعیت‌های عجیب را کنار هم می‌نشانند تا جهانی سرگرم‌کننده و درعین‌حال تأمل‌برانگیز بسازند.

عنوان کتاب از همان ابتدا لحن خاص آن را آشکار می‌کند: این داستان‌ها برای «کودکان ریش‌دار» نوشته شده‌اند؛ تعبیری که میان سادگی قصه و نگاه پخته به جهان فاصله‌ای طنزآمیز ایجاد می‌کند. در این فضا، مخاطب با روایت‌هایی روبه‌رو می‌شود که می‌توانند هم خنده‌دار باشند و هم او را به فکر درباره قدرت، اطاعت، حقیقت و زبان بیندازند.

درباره کتاب در ستایش گردآفرید و دست‌پختش: (داستان‌هایی برای کودکان ریش‌دار)

یکی از موقعیت‌های شاخص کتاب، گفت‌وگویی در دربار است. شاه درباره وضعیت مملکت، نظر مردم درباره خودش و جایگاه ولیعهد پرس‌وجو می‌کند. صدراعظم با لحنی مطمئن از امنیت کامل سخن می‌گوید، اما دلقک با پاسخ‌های غیرمنتظره، تصویر دیگری از نگاه مردم پیش چشم شاه می‌گذارد. همین برخورد میان زبان رسمی دربار و بیان بی‌پرده دلقک، هسته طنزآمیز روایت را شکل می‌دهد.

در این داستان، کلمه‌ای مانند «کانگورو» بهانه‌ای می‌شود تا فاصله میان پادشاه و واقعیت آشکار شود. شاه معنای واژه را نمی‌داند و آن را در شمار بوزینه‌ها می‌گذارد؛ دلقک نیز با توضیحی ساده، موقعیتی خنده‌دار و پرتنش می‌سازد. شوخی فقط از ناآگاهی شاه به وجود نمی‌آید، بلکه از کنار هم قرار گرفتن خودبزرگ‌بینی، ترس از سخن مردم و رک‌گویی دلقک نیرو می‌گیرد.

زبان داستان بر گفت‌وگو و پاسخ‌های کوتاه و غافلگیرکننده تکیه دارد. جمله‌های رسمی صدراعظم، فرمان‌های شاه و کنایه‌های دلقک، سه لحن متفاوت را در برابر هم قرار می‌دهند. نتیجه، روایتی نمایشی و پرتحرک است که خواننده را از طریق دیالوگ با فضای دربار همراه می‌کند. طنز کلامی در اینجا تنها برای خنداندن نیست؛ هر پاسخ، بخشی از رابطه قدرت و محدودیت‌های حقیقت‌گویی را نیز نشان می‌دهد.

کتاب از داستان و شوخی برای نزدیک شدن به موضوع‌هایی استفاده می‌کند که در ظاهر ساده نیستند. پرسش درباره امنیت کشور، نگاه مردم به فرمانروا و واکنش تند شاه، نشانه‌هایی از تضاد میان تصویری است که قدرت از خود می‌سازد و برداشتی که مردم دارند. حضور دلقک نیز این امکان را فراهم می‌کند که سخنی ناهمخوان با فضای رسمی شنیده شود؛ هرچند همین آزادی، خطرهایی برای گوینده به همراه دارد.

از سوی دیگر، عنوان کتاب و تعبیر «داستان‌هایی برای کودکان ریش‌دار» نشان می‌دهد که با اثری صرفاً کودکانه یا صرفاً جدی روبه‌رو نیستیم. سادگی موقعیت‌ها و شوخی‌های زبانی، خواندن را روان و سرگرم‌کننده می‌کند؛ اما کنایه‌های اجتماعی و سیاسی آن، لایه‌ای برای خواننده بزرگسال می‌سازد. بنابراین، ارزش مطالعه کتاب در همین دوگانگی است: قصه می‌تواند لبخند ایجاد کند و هم‌زمان عادت‌های فکری و رفتارهای اقتدارگرایانه را به چالش بکشد.

نویسنده کتاب در ستایش گردآفرید و دست‌پختش: (داستان‌هایی برای کودکان ریش‌دار)

تورج رهنما، متولد ۱۳۱۶ در اهواز، مترجم، شاعر و پژوهشگر زبان و ادبیات آلمانی است. او تحصیلات خود را در ایران آغاز کرد و برای ادامه تحصیل به آلمان رفت. رهنما ابتدا در رشته پزشکی در دانشگاه مونیخ تحصیل کرد، اما پس از چهار سال، با موافقت دانشگاه و سفارت آلمان، مسیر دانشگاهی خود را تغییر داد.

او سپس در رشته‌های ادبیات آلمانی، روان‌شناسی و تعلیم و تربیت ادامه تحصیل داد و در همان حوزه مدرک فوق‌لیسانس گرفت. رهنما پس از بازگشت به ایران، با دریافت بورس دولت اتریش در دانشگاه زالتسبورگ تا مقطع دکتری پیش رفت. رساله دکتری او درباره بازتاب نظریه‌های روانکاوی در ادبیات معاصر آلمان بود؛ زمینه‌ای که جایگاه او را به‌عنوان پژوهشگری پیگیر در حوزه ادبیات نشان می‌دهد.

خرید کتاب در ستایش گردآفرید و دست‌پختش: (داستان‌هایی برای کودکان ریش‌دار) به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

این کتاب را به خوانندگانی پیشنهاد می‌کنیم که از داستان‌های کوتاه یا موقعیت‌های روایی طنزآمیز با درون‌مایه اجتماعی لذت می‌برند. اگر به قصه‌هایی درباره شاهان، دربارها، دلقک‌ها و برخورد میان قدرت رسمی و زبان مردم علاقه دارید، فضای این اثر می‌تواند برای شما جذاب باشد. همچنین اگر دوست دارید در کنار سرگرمی، به نقش واژه‌ها، سوءتفاهم‌های زبانی و شیوه شکل‌گیری طنز فکر کنید، از گفت‌وگوهای آن بهره خواهید برد.

«در ستایش گردآفرید و دست‌پختش: (داستان‌هایی برای کودکان ریش‌دار)» برای کسانی مناسب است که داستان را فقط راهی برای گریز از واقعیت نمی‌دانند و از خواندن روایت‌هایی با لایه‌های کنایی استقبال می‌کنند. انتظار شما از این کتاب باید مجموعه‌ای از موقعیت‌های داستانی با لحن شوخ، گفت‌وگوهای زنده و نگاه انتقادی به رفتار قدرت باشد؛ اثری که در عین سادگی ظاهری، پرسش‌هایی درباره حقیقت، ترس و فاصله میان حاکمان و مردم پیش می‌کشد.