پرده بگردان، بانو! اثر تورج رهنما

معرفی کتاب پرده بگردان، بانو!: مجموعهٔ شعر

گاهی یک تصویر شاعرانه، بیش از روایتی طولانی در ذهن می‌ماند: پرنده‌ای در قفس که باغ‌های جهان را تصور می‌کند و هم‌زمان، در بیرون، جنازهٔ سروی را از باغ می‌برند. کتاب «پرده بگردان، بانو!: مجموعهٔ شعر» اثر تورج رهنما از همین تقابل‌های پرتنش و ماندگار نیرو می‌گیرد؛ تقابل خیال و واقعیت، آزادی و محصوربودن، زیبایی و ویرانی.

این کتاب مجموعه‌ای از شعرهای تورج رهنماست؛ شاعر، مترجم و پژوهشگر زبان و ادبیات آلمانی که در این اثر، جهان را با زبانی تصویری و نگاهی حساس به نشانه‌های پیرامون می‌نگرد. عنوان کتاب نیز حال‌وهوایی نمایشی و دعوت‌کننده دارد؛ گویی از مخاطب خواسته می‌شود پرده را کنار بزند و به صحنه‌ای نگاه کند که پشت ظاهر آرام آن، اندوه، تهدید و پرسش‌های انسانی جریان دارد.

درباره کتاب پرده بگردان، بانو!: مجموعهٔ شعر

در تصویری که از این مجموعه در دست است، پرنده در قفس نمادی از ذهنی است که با وجود محدودیت، توان رؤیاپردازی دارد. او باغ‌های جهان را در خیال می‌سازد؛ اما بیرون از قفس، مردان چکمه‌پوش شبح‌وار از باغ جنازهٔ سروی را می‌برند. کنار هم قرار گرفتن این تصاویر، فضای شعر را به سوی تجربه‌ای چندلایه می‌برد: میل به دیدن جهان در برابر واقعیتی که نشانه‌های طبیعت و زندگی را تهدید می‌کند.

سرو در فرهنگ تصویری شعر فارسی، حضوری استوار و ریشه‌دار دارد؛ بااین‌حال، در این تصویر سرو دیگر تنها نشانه‌ای از زیبایی نیست، بلکه پیکری است که از باغ جدا می‌شود. همین جابه‌جایی، حس فقدان را پررنگ می‌کند و خواننده را با پرسشی روبه‌رو می‌سازد: وقتی جهان بیرونی در حال از دست دادن نشانه‌هایش است، خیال و شعر چه جایگاهی پیدا می‌کنند؟ کتاب پاسخ خود را نه در قالب توضیح مستقیم، بلکه از راه تصویر، فضا و هم‌نشینی عناصر متضاد پیش می‌برد.

فضای این مجموعه را می‌توان شاعرانه، اندوه‌بار و تاحدی هراس‌آلود دانست؛ فضایی که در آن باغ، قفس، پرنده و مردان چکمه‌پوش فقط عناصر یک منظره نیستند. هرکدام بخشی از کشمکشی بزرگ‌تر را شکل می‌دهند: کشمکش میان طبیعت و خشونت، تخیل و اجبار، و نگاه امیدوارانه‌ای که هنوز می‌تواند باغ‌های جهان را در ذهن بسازد. از سوی دیگر، حضور شبح‌وار مردان، قطعیت و روشنی را از صحنه می‌گیرد و به آن حالتی مبهم و کابوس‌گون می‌دهد.

خواندن این مجموعه برای مخاطبی که از شعرهایی با تصویرهای نمادین و فضای تأمل‌برانگیز لذت می‌برد، فرصتی است برای مکث روی جزئیات. در چنین شعری، معنا فقط در یک گزارهٔ آشکار خلاصه نمی‌شود؛ ارتباط میان تصاویر و حسی که از کنار هم قرار گرفتن آن‌ها پدید می‌آید، اهمیت زیادی دارد. بنابراین بهتر است شعرها با شتاب خوانده نشوند. هر تصویر می‌تواند دریچه‌ای به تجربه‌ای دربارهٔ فقدان، محاصره، رؤیا و نگرانی از نابودی جهان پیرامون باشد.

«پرده بگردان، بانو!» را می‌توان اثری دانست که مخاطب را از تماشای سطحی دور می‌کند. عنوان، صحنه را می‌گشاید و شعرها، پشت آن صحنه را به پرسش می‌گیرند. ارزش خواندن کتاب در همین دعوت به دیدن دوباره است: دیدن قفس نه فقط به‌عنوان مانع، باغ نه فقط به‌عنوان مکان، و پرنده نه فقط به‌عنوان موجودی گرفتار؛ بلکه به‌عنوان اجزای تصویری که دربارهٔ وضعیت انسان و جهان اطراف او فکر می‌کنند.

نویسنده کتاب پرده بگردان، بانو!: مجموعهٔ شعر

تورج رهنما، متولد ۱۳۱۶ در اهواز، مترجم، شاعر و پژوهشگر زبان و ادبیات آلمانی است. مسیر تحصیلی او ابتدا با رشتهٔ پزشکی در دانشگاه مونیخ آغاز شد، اما پس از چهار سال، با موافقت دانشگاه و سفارت آلمان، حوزهٔ تحصیل خود را تغییر داد. او سپس ادبیات آلمانی، روان‌شناسی و تعلیم و تربیت را دنبال کرد و در همین حوزه موفق به دریافت درجهٔ فوق‌لیسانس شد.

رهنما پس از بازگشت به ایران، با دریافت بورس از دولت اتریش تحصیلات خود را در دانشگاه زالتسبورگ تا مقطع دکتری ادامه داد. رسالهٔ دکتری او با عنوان «بازتاب نظریه‌های روانکاوی در ادبیات معاصر آلمان» نوشته شد. آشنایی او با ادبیات آلمانی، روان‌شناسی و پژوهش ادبی، زمینه‌ای فکری برای توجه به لایه‌های پنهان ذهن و تصویر فراهم می‌کند؛ بااین‌حال، در این مجموعه آنچه بیش از هر چیز پیش روی خواننده قرار می‌گیرد، زبان شعر و تصویرهای فشرده و اثرگذار آن است.

خرید کتاب پرده بگردان، بانو!: مجموعهٔ شعر به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به مجموعه‌های شعر فارسی با فضای نمادین، تصویرهای غیرمستقیم و مضمون‌های مرتبط با آزادی، فقدان و تهدید علاقه دارید، این کتاب می‌تواند انتخابی مناسب برای شما باشد. مخاطبانی که از شعرهایی دربارهٔ نسبت خیال با واقعیت، طبیعت با خشونت و زیبایی با ویرانی لذت می‌برند، احتمالاً با تصاویر این اثر ارتباط برقرار می‌کنند.

این کتاب همچنین برای خوانندگانی پیشنهاد می‌شود که شعر را تنها برای روایت یک داستان روشن نمی‌خوانند و از کشف معنا در میان نشانه‌ها، تضادها و فضاهای چندپهلو لذت می‌برند. اگر به شعرهای تأمل‌برانگیز و فشرده علاقه‌مندید، هنگام خرید «پرده بگردان، بانو!: مجموعهٔ شعر» انتظار مجموعه‌ای را داشته باشید که شما را به تماشای دقیق‌تر جهان وادار می‌کند؛ جهانی که در آن، حتی ذهن پرنده‌ای در قفس نیز می‌تواند باغ‌های بسیار را در خود زنده نگه دارد.