اسکندر نه چندان کبیر اثر الهه دهقان‌پیشه

معرفی کتاب اسکندر نه چندان کبیر

آیا اسکندر کبیر همیشه همان چهره‌ای را دارد که تاریخ و روایت‌های رسمی از او ساخته‌اند؟ نمایشنامه اسکندر نه چندان کبیر نوشته الهه دهقان‌پیشه، با نزدیک‌شدن طنزآمیز به زندگی و شخصیت اسکندر، میان واقعیت تاریخی، خیال نویسنده و نگاه انتقادی به تصویر قهرمانان حرکت می‌کند.

این اثر نمایشی در هشت صحنه شکل گرفته و به‌جای بازسازی خشک و مستقیم تاریخ، اتفاقات و شخصیت‌ها را از زاویه‌ای شخصی و متفاوت پردازش می‌کند. نتیجه، متنی است که می‌تواند هم برای خواندن و هم برای تنظیم و اجرا در گروه‌های سنی نوجوان تا بزرگسال جذاب باشد.

درباره کتاب اسکندر نه چندان کبیر

اسکندر نه چندان کبیر با نگاهی به بخش مربوط به اسکندر کبیر در کتاب چنین کنند بزرگان نوشته ویل کاپی و ترجمه نجف دریابندری نوشته شده است. ارتباط این نمایشنامه با متن یادشده بیشتر در برداشت از نام برخی اشخاص، با تغییراتی کوچک، و کلیت بعضی اتفاقات دیده می‌شود؛ اما پرداخت جزئیات و شکل‌دادن به موقعیت‌ها حاصل ذهنیت و برداشت شخصی نویسنده است. ازاین‌رو، نمایشنامه را نباید روایتی کاملاً مستند از تاریخ دانست؛ متن آگاهانه میان واقعیت‌های تاریخی و ذهنیات نویسنده رفت‌وآمد می‌کند.

زبان طنز، مهم‌ترین ویژگی فضای اثر است. این طنز فقط برای ایجاد خنده به کار نمی‌رود، بلکه راهی برای فاصله‌گرفتن از تصویر باشکوه و تثبیت‌شده اسکندر و نگاه‌کردن دوباره به مناسبات پیرامون اوست. در این روایت، شخصیت اسکندر در کنار پدر، مادر و دوستش قرار می‌گیرد و روابط میان آن‌ها بخشی از فضای نمایشی را می‌سازد. بااین‌حال، دو شخصیت نکتالبو و یونانی نقش پررنگ‌تری دارند و توجه نمایشنامه تنها بر خود اسکندر متمرکز نمی‌ماند.

نکتالبو پیرمردی است که معلم نجوم اسکندر بوده و پس از شکسته‌شدن گردنش در جایگاه محقق ظاهر می‌شود. یونانی نیز اسیری است که در دربار فیلیپ به منصبی رسیده است. حضور این دو شخصیت، در کنار شخصیت‌های خانوادگی و نزدیک به اسکندر، به متن امکان می‌دهد موقعیت‌های تاریخی و روابط قدرت را از چند زاویه نشان دهد. نمایشنامه از طریق همین ترکیب شخصیت‌ها، تصویری یک‌دست و قهرمان‌محور ارائه نمی‌کند و فضای آن را برای برداشت‌های مختلف باز می‌گذارد.

در ساختار اجرایی، نمایشنامه پنج شخصیت مرد و یک شخصیت زن دارد. هشت صحنه‌ای‌بودن اثر، همراه با زبان طنز و شمار مشخص شخصیت‌ها، آن را برای گروه‌هایی که به دنبال متنی قابل تنظیم و اجرا هستند نیز مناسب می‌کند. خواننده باید انتظار نمایشی را داشته باشد که بیش از ادعای بازگویی دقیق تاریخ، بر بازآفرینی ذهنی، تغییر زاویه دید و بازی با روایت‌های شناخته‌شده تکیه دارد. همین ویژگی، امکان می‌دهد مخاطب درباره فاصله میان واقعیت، روایت تاریخی و برداشت شخصی نویسنده تأمل کند.

نویسنده کتاب اسکندر نه چندان کبیر

الهه دهقان‌پیشه، متولد سال ۱۳۶۲، نمایشنامه‌نویس ایرانی است. در اسکندر نه چندان کبیر، رویکرد او بر بازپردازی آزادانه یک روایت تاریخی و تبدیل آن به متنی طنزآمیز استوار است. او با استفاده از نام‌ها و کلیات برخی رخدادها، جهان نمایشی مستقلی می‌سازد که جزئیاتش از ذهنیت و نگاه خودش شکل می‌گیرد.

اهمیت شیوه نویسنده در این است که شخصیت‌های پیرامونی را به حاشیه نمی‌راند. نکتالبو و یونانی، در کنار پدر، مادر و دوست اسکندر، به اندازه شخصیت اصلی در پیش‌برد فضای نمایش نقش دارند و به متن امکان می‌دهند مناسبات میان افراد و جایگاه‌های مختلف را برجسته کند. برای خوانندگانی که به نمایشنامه‌های تاریخی با برداشت شخصی و زبان طنز علاقه دارند، این رویکرد می‌تواند تجربه‌ای متفاوت از روایت‌های معمول درباره اسکندر فراهم آورد.

خرید کتاب اسکندر نه چندان کبیر به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به نمایشنامه‌های طنز علاقه دارید و دوست دارید چهره‌ای تاریخی را در قالبی غیررسمی و متفاوت دنبال کنید، اسکندر نه چندان کبیر می‌تواند انتخاب مناسبی برای شما باشد. این کتاب برای کسانی جذاب است که از بازخوانی شخصیت‌های تاریخی، ترکیب واقعیت و خیال و روایت‌هایی با نگاه شخصی لذت می‌برند.

این نمایشنامه همچنین به نوجوانان و بزرگسالانی پیشنهاد می‌شود که به متن‌های نمایشی کوتاه‌تر و صحنه‌بندی‌شده علاقه دارند. هشت صحنه، شش شخصیت و امکان تنظیم و اجرا برای گروه‌های سنی متفاوت، کتاب را به گزینه‌ای قابل‌توجه برای خوانش گروهی یا بررسی اجرایی تبدیل می‌کند. اگر به‌دنبال اثری هستید که تاریخ را بدون پایبندی کامل به روایت مستند و با لحنی طنزآمیز بازآفرینی کند، در این کتاب با متنی روبه‌رو می‌شوید که هم سرگرم‌کننده است و هم درباره شکل‌گیری تصویر قهرمانان پرسش ایجاد می‌کند.

در نهایت، این اثر برای خوانندگانی مناسب‌تر است که انتظار یک زندگی‌نامه تاریخی دقیق ندارند و از متنی استقبال می‌کنند که میان اتفاقات کلی شناخته‌شده، شخصیت‌پردازی نمایشی و ذهنیت نویسنده حرکت می‌کند. اسکندر نه چندان کبیر را می‌توان برای مطالعه ادبی، آشنایی با نمایشنامه طنز و پیدا کردن متنی قابل اجرا در بازه نوجوان تا بزرگسال در نظر گرفت.