گزارش گمانشکن: علی شمس از مرگهای فواد ثریا. اثر علی شمس
معرفی کتاب گزارش گمانشکن: علی شمس از مرگهای فواد ثریا
اگر فرایند نوشتن برایتان بهاندازه خود داستان جذاب است، گزارش گمانشکن: علی شمس از مرگهای فواد ثریا شما را به میانه یک موقعیت عجیب، طنزآمیز و غافلگیرکننده میبرد. علی شمس در این اثر فقط داستانی برای خواندن پیش روی مخاطب نمیگذارد؛ بلکه مسیر شکلگیری یک اثر، انتخاب شخصیتها و درگیری نویسنده با جهان روایت را به موضوع اصلی کتاب تبدیل میکند.
این رمان فضایی شاد و سرزنده دارد و در کنار لحظههای خندهدار، پرسشهایی درباره مرز میان واقعیت و خیال، نویسنده و شخصیت، و زندگی و مرگ مطرح میکند. حضور فواد ثریا، بازیگری که مرگ او به نقطه آغاز ماجرا تبدیل شده، به کتاب حالوهوایی نامتعارف میدهد؛ حالوهوایی که در آن حتی گور و استخوان نیز میتوانند وارد فرایند ساخت یک نقش شوند.
درباره کتاب گزارش گمانشکن: علی شمس از مرگهای فواد ثریا
در مرکز داستان، علی شمس با مسئلهای دشوار روبهرو است: بازیگر نقش مکمل مرده است و اگر دیگر بازیگران در همکاری خود سرسختی کنند یا از پذیرفتن نقشها کنار بکشند، صاحب اثر باید راهی شهر خوی شود. مأموریت او کنار زدن سنگ قبر و بیرون کشیدن فواد ثریا از گور است تا این بازیگر قدرندیده را برای بازی در نقش موردنظر راضی کند.
این موقعیت، از همان ابتدا منطق معمول داستانگویی را کنار میزند و مخاطب را وارد جهانی میکند که در آن فاصله میان امر واقعی و امر محال پیوسته کمرنگ میشود. شمس با تکیه بر اعجاز قلم، فواد ثریا را نه فقط بهعنوان یک مرده، بلکه همچون بازیگری دارای خواست، خاطره و امکان مذاکره وارد روایت میکند. حتی استخوانهایی که شاید به خوابیدن روی شانه خو گرفته باشند، در برابر نیازهای یک اثر نمایشی قرار میگیرند.
در این مسیر، نویسنده برای راضی کردن فواد ثریا از شیوهای عجیب و در عین حال طنزآمیز استفاده میکند. او میتواند اسکلت بازیگر را به تربت شمس تبریزی که در نزدیکی قبر او قرار دارد قسم بدهد و با دستمزدی چشمگیر، اما معنوی، او را به بازگشت برای ایفای نقش دعوت کند. همین ترکیب نامتعارفِ سوگ، مذاکره، بازیگری و طنز، یکی از ویژگیهای برجسته فضای کتاب است.
گزارش گمانشکن روایتی از فرایند نویسندگی نیز هست. داستان از جلب و انتخاب شخصیتها آغاز میشود و به موقعیتهایی میرسد که هم خندهدارند و هم تعجبآور. خواننده در کنار دنبال کردن ماجرای فواد ثریا، با مشکلات و بازیهای ذهنی آفرینش یک اثر روبهرو میشود؛ گویی خود کتاب درباره چگونگی ساخته شدن کتابی دیگر صحبت میکند.
نشانههای پستمدرن در این اثر دیده میشود، اما کتاب همین پرسش را نیز پیش روی مخاطب میگذارد که آیا میتوان آن را بهطور کامل یک روایت پستمدرن دانست یا نه. این تردید، بخشی از جذابیت اثر است؛ زیرا خواننده را وادار میکند فقط به دنبال پاسخ ماجرای اصلی نباشد و درباره شیوه روایت، جایگاه نویسنده و مرزهای داستان نیز فکر کند.
از سوی دیگر، فضای کتاب بهدلیل حضور مرگ، قبر و اسکلت الزاماً سنگین و اندوهناک نمیشود. طنز علی شمس این عناصر را در موقعیتی تازه قرار میدهد و از آنها برای ساختن لحظههایی غیرمنتظره بهره میگیرد. نتیجه، روایتی است که هم با مفهوم مرگ بازی میکند و هم به میل ماندگار شدن یک بازیگر، یک نقش و یک اثر هنری توجه نشان میدهد.
خواننده باید انتظار داستانی کاملاً واقعگرا و خطی را نداشته باشد. این اثر بیشتر بر موقعیتهای عجیب، گفتوگو با جهان شخصیتها، بازی با منطق روایت و نمایش فرایند نویسندگی تکیه دارد. در نهایت، پرسش اصلی فقط این نیست که آیا علی شمس و فواد ثریا از این گزارش بهسلامتی بیرون میآیند؛ بلکه این است که یک اثر چگونه شخصیتهایش را میسازد و تا کجا میتواند قوانین جهان خود را تغییر دهد.
نویسنده کتاب گزارش گمانشکن: علی شمس از مرگهای فواد ثریا
علی شمس پیش از آنکه بهعنوان داستاننویس شناخته شود، در مقام نمایشنامهنویس و کارگردان تئاتر فعالیت داشته است. این پیشینه در نوع نگاه او به شخصیت، نقش، اجرا و فرایند شکلگیری اثر بازتاب پیدا میکند. در این کتاب نیز نویسنده روایت را به تجربهای درباره ساختن، انتخاب کردن و به حرکت درآوردن شخصیتها تبدیل کرده است.
رویکرد شمس در گزارش گمانشکن بر ترکیب تخیل، طنز و موقعیتهای نامتعارف استوار است. او با وارد کردن خودِ نویسنده به دل ماجرا و پیوند دادن جهان مردگان با نیازهای یک اثر نمایشی، روایتی متفاوت از فرایند نویسندگی ارائه میدهد. مخاطب در این اثر با نویسندهای روبهرو میشود که برای پیش بردن داستان، باید با شخصیتها و حتی با مرگ مذاکره کند.
خرید کتاب گزارش گمانشکن: علی شمس از مرگهای فواد ثریا به چه کسانی پیشنهاد میشود؟
اگر به رمانهای طنزآمیز، داستانهای غیرمتعارف و روایتهایی درباره خودِ نویسندگی علاقه دارید، این کتاب میتواند انتخاب مناسبی برای شما باشد. گزارش گمانشکن برای خوانندگانی جذاب است که از آمیختن مرگ و خنده، واقعیت و خیال، تئاتر و ادبیات لذت میبرند و دوست دارند روایتی را بخوانند که پیوسته درباره چگونگی ساخته شدن خودش نیز فکر میکند.
این اثر همچنین به کسانی پیشنهاد میشود که به نمایشنامه، کارگردانی، شخصیتپردازی و نشانههای پستمدرن در داستان توجه دارند. اگر از روایتهای قابلپیشبینی فاصله میگیرید و ترجیح میدهید کتابی بخوانید که با منطق معمول داستان بازی کند، موقعیتهای شگفتانگیز بسازد و در کنار خنده پرسشهایی درباره نقش نویسنده و شخصیت مطرح کند، گزارش گمانشکن: علی شمس از مرگهای فواد ثریا تجربهای متفاوت برای شما خواهد بود.
