بساز و بتاز اثر پیتر همیلتن رنلدز

معرفی کتاب بساز و بتاز

اگر یک جعبه‌ی یکسان در اختیار همه باشد، آیا نتیجه‌ی کار همه هم شبیه هم خواهد شد؟ کتاب بساز و بتاز نوشته‌ی پیتر همیلتن رنلدوز داستانی پرنشاط درباره‌ی پاسخ خلاقانه‌ی دو کودک به همین پرسش است؛ داستانی درباره‌ی ساختن، آزمودن، همکاری و جرئت داشتن برای متفاوت فکر کردن.

در این کتاب، فضای کلاس درس با هیجان یک مسابقه‌ی ساخت‌وساز درهم می‌آمیزد. دانش‌آموزان باید با ابزار، قطعات و دستورالعمل‌هایی که در جعبه‌های یک‌شکل قرار دارد، ماشین خود را بسازند و سپس در مسابقه شرکت کنند. این موقعیت ساده، فرصتی برای نشان دادن قدرت تخیل و تفاوت نگاه کودکان به یک مسئله‌ی مشترک فراهم می‌کند.

درباره کتاب بساز و بتاز

رافائل عاشق ماشین‌سازی و مسابقه است. او با دقت به دستورالعمل‌ها توجه می‌کند و می‌تواند بر اساس نقشه و طرحی از پیش آماده، ماشینی بسازد. در مقابل، مایا با همان ابزار و قطعات، چیزی متفاوت خلق می‌کند؛ او به جای پیروی کامل از تصویر روی جعبه، به تخیل خود اجازه می‌دهد مسیر تازه‌ای را امتحان کند. دیدن ساخته‌ی مایا، رافائل را با امکان دیگری روبه‌رو می‌کند: شاید لازم نباشد همه از یک راه به نتیجه برسند.

رافائل و مایا برای ساختن ماشین مسابقه با یکدیگر همراه می‌شوند. یکی به نظم، نقشه و ساخت دقیق توجه دارد و دیگری از خیال‌پردازی و ایده‌های تازه کمک می‌گیرد. آن‌ها با ترکیب این دو رویکرد، طرحی می‌سازند که از پرندگان الهام گرفته و با ماشین‌های دیگر تفاوت دارد. این همکاری نشان می‌دهد خلاقیت فقط به داشتن یک فکر تازه محدود نمی‌شود؛ اجرای آن به تلاش، دقت و ادامه دادن نیز نیاز دارد.

طرح آن‌ها در ابتدا برای همه قابل‌درک یا جذاب نیست و حتی یکی از بچه‌ها آن را مسخره می‌کند. با این حال، رافائل و مایا امید خود را از دست نمی‌دهند. آن‌ها به ساختن و اصلاح کردن ادامه می‌دهند تا ایده‌شان را به چیزی واقعی تبدیل کنند. همین بخش از داستان، تجربه‌ای آشنا برای کودکان می‌سازد: گاهی یک فکر تازه پیش از آن‌که نتیجه‌اش دیده شود، با تردید یا خنده‌ی دیگران روبه‌رو می‌شود.

بساز و بتاز در قالب داستانی ساده و سرگرم‌کننده، چند مفهوم مهم را کنار هم قرار می‌دهد: قدرت تخیل، پشتکار، نظم، دوستی و کار گروهی. کتاب تأکید می‌کند که موفقیت نه فقط از خیال‌پردازی و نه فقط از پیروی از دستورالعمل به دست می‌آید؛ زمانی شکل می‌گیرد که ایده‌پردازی با ساختن و تلاش مداوم همراه شود. از سوی دیگر، داستان به کودکان یادآوری می‌کند که متفاوت بودن یک طرح، لزوماً نشانه‌ی اشتباه بودن آن نیست.

مسابقه‌ی پایانی، نتیجه‌ی مسیر رافائل و مایا را آشکار می‌کند؛ ماشینی که با دیگر ماشین‌ها فرق دارد، حاصل ترکیب دو نگاه متفاوت و کوشش پیگیرانه‌ی آن‌هاست. جذابیت کتاب در همین مسیر شکل می‌گیرد، نه فقط در نتیجه‌ی مسابقه: خواننده می‌بیند که یک ایده چگونه از ذهن شروع می‌شود، با همکاری رشد می‌کند و با پشتکار به محصولی تازه تبدیل می‌شود. بنابراین این اثر می‌تواند گفت‌وگویی طبیعی درباره‌ی خلاقیت و حل مسئله در میان کودکان و بزرگسالان ایجاد کند.

برای کودکان سه تا هفت سال، داستان رافائل و مایا تصویری روشن از این موضوع ارائه می‌دهد که هر وسیله یا دستورالعمل می‌تواند بیش از یک کاربرد و بیش از یک نتیجه داشته باشد. کتاب، بدون پیچیده کردن پیام خود، کودکان را به پرسیدن، تصور کردن و امتحان کردن راه‌های تازه نزدیک می‌کند. در کنار آن، اهمیت گوش دادن به ایده‌ی دوست، تقسیم توانایی‌ها و ادامه دادن پس از روبه‌رو شدن با تردید را نیز به شکلی داستانی نشان می‌دهد.

نویسنده کتاب بساز و بتاز

پیتر همیلتن رنلدوز در بساز و بتاز، مفاهیم خلاقیت و پشتکار را از راه ماجرای دو کودک و یک مسابقه‌ی ساخت ماشین بیان می‌کند. تمرکز داستان بر تقابل ساده‌ی دو شیوه‌ی فکر کردن است: طرح‌ریزی دقیق از یک سو و خیال‌پردازی از سوی دیگر. نویسنده نشان می‌دهد این دو ویژگی می‌توانند به جای رقابت با یکدیگر، در کنار هم قرار بگیرند و نتیجه‌ای متفاوت بسازند.

نگاه نویسنده به خلاقیت، آن را نیرویی برای کشف قلمروهای تازه می‌داند؛ اما این نیرو در داستان همراه با نظم، کار و امید پیش می‌رود. به همین دلیل، کتاب فقط درباره‌ی یک ماشین یا یک مسابقه نیست؛ درباره‌ی فرایند تبدیل یک فکر به عمل و نقش دوستی در کامل‌تر شدن این مسیر است.

خرید کتاب بساز و بتاز به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر برای کودکان سه تا هفت سال به‌دنبال داستانی درباره‌ی خلاقیت، قدرت تخیل و ساختن هستید، بساز و بتاز انتخابی متناسب با این علاقه‌هاست. این کتاب برای کودکانی جذاب خواهد بود که از ماشین‌ها، مسابقه، کار با قطعات و دیدن نتیجه‌ی تلاش خود لذت می‌برند. همچنین کودکانی که دوست دارند روش متفاوتی برای انجام یک کار پیدا کنند، می‌توانند با رافائل و مایا ارتباط خوبی برقرار کنند.

این کتاب را به والدین و مربیانی پیشنهاد می‌کنیم که می‌خواهند درباره‌ی همکاری، پشتکار و ارزش ایده‌های تازه با کودکان گفت‌وگو کنند. انتظار داشته باشید با داستانی روبه‌رو شوید که هم فضای مسابقه و ساخت‌وساز دارد و هم به کودک نشان می‌دهد خیال‌پردازی زمانی اثرگذارتر می‌شود که با تلاش و نظم همراه باشد. بساز و بتاز دعوتی داستانی به متفاوت دیدن، با هم ساختن و از دست ندادن امید در مسیر رسیدن به یک ایده است.