مستغلات اثر بیژن الهی

معرفی کتاب مستغلات

اگر شعر را راهی برای عبور از منطق روزمره و رسیدن به تصویرهای غریب و ناپایدار می‌دانید، «مستغلات» می‌تواند تجربه‌ای متفاوت برای شما باشد. این کتاب به قلم بیژن الهی، مجموعه‌ای منتخب از شعرهای هانری میشو، شاعر، نویسنده و نقاش بلژیکی‌تبار است؛ هنرمندی که جهان شعر را با ابهام، خیال، حرکت و تناقض‌های شگفت‌انگیز درآمیخت.

در این مجموعه با شعرهایی روبه‌رو می‌شوید که بیش از آن‌که به روایت مستقیم یا نظم آشنا تکیه کنند، بر تداعی، تصویر و تغییر ناگهانی وضعیت‌ها بنا شده‌اند. «مستغلات» خواننده را به فضایی مه‌آلود می‌برد؛ جایی که مرز میان بدن، طبیعت، خاطره و رؤیا دائماً جابه‌جا می‌شود.

درباره کتاب مستغلات

«مستغلات» گزیده‌ای از شعرهای هانری میشو است؛ شاعری که آثارش به دلیل سبک مبهم، رازآلود، نامنظم، غیرمعقول، غیرقابل‌پیش‌بینی و متناقض شناخته می‌شوند. در شعرهای او، تصویرها لزوماً به یک معنای قطعی ختم نمی‌شوند. یک آغوش می‌تواند وزن نداشته باشد، بدن در مه حل شود و طبیعت از دل تجربه‌ای عاطفی یا ذهنی سر برآورد. همین لغزش مداوم میان واقعیت و خیال، ویژگی مهمی از تجربه خواندن این کتاب است.

نمونه‌های شعری این مجموعه از تصاویری زنده و حسی شکل می‌گیرند: نفس دختری در مه، آبی که امکان سر خوردن و فرو رفتن را فراهم می‌کند، چشمانی که پس از محو شدن دیگر عناصر باقی می‌مانند و علف‌ها و گل‌هایی که در کشتزاری ذهنی می‌رویند. این تصویرها به‌جای توضیح دادن، حس و امکان‌های تازه‌ای برای دیدن ایجاد می‌کنند. خواننده در برابر شعری قرار می‌گیرد که از قطعیت فاصله می‌گیرد و او را به مشارکت در ساختن معنا فرامی‌خواند.

جهان میشو تنها به تجربه‌های شخصی یا خیال‌پردازی شاعرانه محدود نیست. او در طول زندگی خود سفرهای گسترده‌ای داشت و به ژاپن، چین و هند رفت. فرهنگ آسیایی، فلسفه بودیسم و خوشنویسی بر شعرها و نقاشی‌های او اثر گذاشتند؛ بنابراین می‌توان در این مجموعه نیز با نگاهی روبه‌رو شد که به سکون، حرکت، خلأ، شکل و تغییر حساس است. البته این شعرها قرار نیست یک دستگاه فکری منظم یا پاسخ‌هایی روشن ارائه دهند. ارزش آن‌ها در گشودن فضایی آزاد، سیال و چندمعناست.

میشو علاوه بر شعر، در زمینه سفرنامه و نقد هنری نیز فعالیت داشت و تجربه‌های گوناگون زندگی و هنری خود را به شکل‌های متنوعی بیان می‌کرد. او حتی مصرف مواد روان‌گردان را آزمود؛ تجربه‌ای که به شکل‌گیری دو اثر مهم و قابل‌توجه او انجامید. این نکته در کنار تأثیر نقاشی، خوشنویسی و فرهنگ‌های آسیایی، نشان می‌دهد که شعر او از یک قالب ثابت پیروی نمی‌کند و با جست‌وجوی مداوم برای یافتن زبان و تصویر تازه شکل می‌گیرد. در سال ۱۹۷۸ نیز آثار او در موزه‌های هنر معاصر پاریس و موزه گوگنهایم نیویورک به نمایش درآمدند؛ موضوعی که پیوند نزدیک میان شعر و هنرهای تجسمی را در کار او برجسته‌تر می‌کند.

در نتیجه، از این کتاب نباید انتظار یک روایت خطی یا معنای واحد داشت. «مستغلات» بیشتر دعوتی است به مکث، دوباره خواندن و پذیرفتن ناشناخته‌ها. شعرها ممکن است در هر خوانش، تصویر یا احساسی تازه پیش روی شما بگذارند و رابطه‌تان را با واژه، سکوت و خیال تغییر دهند.

نویسنده کتاب مستغلات

بیژن الهی نامی است که این مجموعه را به زبان فارسی پیش روی خواننده قرار می‌دهد و هانری میشو شاعرِ محوری کتاب است. میشو هنرمندی چندوجهی بود: شاعر، نویسنده و نقاشی که به زبان فرانسوی می‌نوشت و بعدها تابعیت فرانسه را به دست آورد. آثار او از مرزهای ادبیات عبور می‌کنند و میان شعر، سفر، نقاشی و تجربه‌های ذهنی رفت‌وآمد دارند.

نگاه او به شعر، نگاهی بی‌قرار و تجربه‌گراست. در نوشته‌هایش، نظم معمول، منطق روایی و پیش‌بینی‌پذیری کنار می‌روند تا تصویرها و حالت‌های ذهنی مجال ظهور پیدا کنند. تأثیر سفرهایش به ژاپن، چین و هند، همچنین توجه او به بودیسم و خوشنویسی، به این جهان هنری عمق و تنوع می‌بخشد. اگر به نویسندگانی علاقه دارید که شعر را در مرز میان ادبیات و هنرهای تجسمی جست‌وجو می‌کنند، شناختن میشو از مسیر «مستغلات» می‌تواند مواجهه‌ای قابل‌تأمل باشد.

خرید کتاب مستغلات به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

«مستغلات» برای دوستداران شعر نو، شعر تصویری و ادبیات تجربی انتخابی مناسب است؛ به‌ویژه برای خوانندگانی که از متن‌های رازآلود و چندمعنا لذت می‌برند و ترجیح می‌دهند در فرایند خواندن، به‌جای دریافت پاسخ‌های آماده، با تصویرها و احساس‌های گشوده روبه‌رو شوند.

اگر به شعرهایی درباره رؤیا، طبیعت، بدن، محو شدن، خاطره و دگرگونی علاقه دارید، فضای این مجموعه می‌تواند با سلیقه‌تان همراه باشد. همچنین کسانی که به پیوند میان شعر و نقاشی، تأثیر فرهنگ آسیایی بر هنر، یا تجربه‌های نامتعارف در زبان علاقه‌مندند، در این کتاب چشم‌اندازی متفاوت پیدا می‌کنند. با این حال، اگر به روایت‌های روشن، داستان خطی و معنای مستقیم عادت دارید، باید بدانید که خواندن این اثر به صبر و پذیرش ابهام نیاز دارد.

این کتاب را می‌توانید برای لحظه‌هایی انتخاب کنید که می‌خواهید از ریتم معمول مطالعه فاصله بگیرید و با زبانی سیال و غیرقابل‌پیش‌بینی همراه شوید. در نهایت، «مستغلات» برای کسانی ارزشمندتر خواهد بود که شعر را نه فقط وسیله‌ای برای انتقال پیام، بلکه تجربه‌ای حسی، ذهنی و هنری می‌دانند.