تاریخ سنتهای اسماعیلیه اثر فرهاد دفتری

معرفی کتاب تاریخ سنتهای اسماعیلیه

اسماعیلیه یکی از جریان‌های مهم تاریخ تشیع است که شناخت آن، بدون توجه به دگرگونی‌های فکری، سیاسی و تاریخی‌اش، کامل نخواهد بود. کتاب تاریخ سنتهای اسماعیلیه نوشته فرهاد دفتری، پژوهشی منسجم درباره تاریخ، عقاید، سنت‌های فکری و نهادهایی است که اسماعیلیان در دوره‌های گوناگون پدید آوردند و گسترش دادند.

این کتاب تنها روایتی پیوسته از رخدادها نیست؛ بلکه به شیوه شکل‌گیری روایت‌های تاریخی، منابع شناخت اسماعیلیه و پاسخ این جریان به مخالفان فکری خود نیز توجه می‌کند. از سرآغاز اسماعیلیان و قرمطیان تا دوره فاطمیان، نزاریان ایران، حسن صباح و تحولات پس از الموت، خواننده با تصویری گسترده از تاریخ سنت‌های اسماعیلی روبه‌رو می‌شود.

درباره کتاب تاریخ سنتهای اسماعیلیه

پژوهش فرهاد دفتری در پنج فصل تنظیم شده است و هر فصل بخشی از مسیر تاریخی و فکری اسماعیلیه را بررسی می‌کند. فصل نخست با موضوع تاریخ و تاریخ‌نگاری اسماعیلی، به مراحل شکل‌گیری این تاریخ، منابع موجود و پژوهش‌های انجام‌شده می‌پردازد. در این بخش، نوشته‌های ضد اسماعیلی دیگر مسلمانان، مطالعات شرق‌شناسان و تحقیقات جدید درباره اسماعیلیه در کنار یکدیگر ارزیابی می‌شوند. چنین رویکردی به خواننده کمک می‌کند میان خودآگاهی تاریخی اسماعیلیان، روایت مخالفان و شیوه‌های جدید پژوهش درباره آنان تمایز بگذارد.

فصل دوم سرآغاز و تاریخ اولیه شیعیان، اسماعیلیان و قرمطیان را دنبال می‌کند. چگونگی شکل‌گیری شقاق در میان اسماعیلیان، پیامدهای آن و اعتقادات نخستین این جریان، از موضوعات اصلی این بخش است. در ادامه، فصل سوم تاریخ اسماعیلیان در عصر فاطمیان را تا جدایی نزاری و مستعلوی در سال ۴۸۷ هجری قمری بررسی می‌کند و به آغاز اسماعیلیه مستعلوی می‌رسد.

فصل چهارم به تاریخ اسماعیلیان نزاری ایران و اقدامات حسن صباح اختصاص دارد. اعلام قیامت یا رستاخیز، نزدیک‌شدن به اسلام اهل سنت، تعبیرهای خواجه نصیرالدین طوسی، اصل عقیده تعلیم و تحکیم دولت نزاری، از مباحثی هستند که در این فصل بررسی می‌شوند. این بخش برای شناخت تحولات فکری و سیاسی نزاریان ایران اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا عقاید و ساختار دولت نزاری را در پیوند با تحولات تاریخی آن دوره بررسی می‌کند.

فصل پنجم به دوره پس از الموت می‌پردازد؛ دوره‌ای که در آن روابط نزاریان با صوفیه، احیای انجدان در تاریخ نزاری، خواجه‌ها و اسماعیلیه ست‌نپت، بهراها و اسماعیلیه طیبی و تحولات جدید در جامعه نزاری بررسی می‌شود. به این ترتیب، کتاب تاریخ سنتهای اسماعیلیه روایت خود را به پایان دوره الموت محدود نمی‌کند و تداوم و دگرگونی سنت‌های اسماعیلی را در دوره‌های بعد نیز پی می‌گیرد.

ساختار کتاب برای مطالعه پژوهشی نیز طراحی شده است. یادداشت‌های هر فصل در پایان همان فصل آمده و بخش‌های پایانی شامل اصطلاحات، کتاب‌نامه آثار فارسی و عربی، کتاب‌شناسی کلی و فهرست اعلام است. بنابراین، کتاب هم برای مطالعه پیوسته تاریخ اسماعیلیه و هم برای مراجعه به موضوعات، اصطلاحات و نام‌های مطرح‌شده در متن کاربرد دارد. خواننده باید انتظار داشته باشد با اثری تحلیلی و مستند درباره تاریخ‌نگاری، عقاید و تحولات اسماعیلیه روبه‌رو شود؛ اثری که به‌جای تمرکز بر یک دوره، گستره‌ای چندمرحله‌ای از تاریخ این جریان را بررسی می‌کند.

نویسنده کتاب تاریخ سنتهای اسماعیلیه

فرهاد دفتری در این کتاب با تمرکز بر تاریخ و عقاید اسماعیلیه، موضوع را از چند زاویه دنبال می‌کند: بررسی منابع، ارزیابی روایت‌های تاریخی، توضیح تحولات اعتقادی و پیگیری نهادها و جوامع اسماعیلی در دوره‌های مختلف. روش کتاب از بررسی تاریخ‌نگاری و منابع آغاز می‌شود و سپس به تاریخ اولیه، دوره فاطمی، تاریخ نزاریان ایران و تحولات پس از الموت می‌رسد. این ترتیب، به اثر ساختاری پژوهشی و مرحله‌به‌مرحله می‌دهد و به خواننده امکان می‌دهد پیوند میان رخدادهای تاریخی و تغییرات فکری اسماعیلیان را بهتر دنبال کند.

خرید کتاب تاریخ سنتهای اسماعیلیه به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به تاریخ تشیع، تاریخ اسماعیلیه و جریان‌های فکری جهان اسلام علاقه دارید، این کتاب می‌تواند انتخابی مناسب برای مطالعه‌ای جدی و منظم باشد. کتاب به‌ویژه برای خوانندگانی پیشنهاد می‌شود که می‌خواهند درباره اسماعیلیان و قرمطیان، فاطمیان، نزاریان ایران، حسن صباح، دوره الموت و تحولات پس از آن شناختی پیوسته به دست آورند.

همچنین اگر به تاریخ‌نگاری، منبع‌شناسی و بررسی تفاوت روایت‌های تاریخی علاقه‌مندید، فصل نخست و کتاب‌نامه‌ها و نمایه‌های پایانی کتاب برای شما اهمیت خواهند داشت. این اثر برای کسانی مناسب است که از مطالعه پژوهش‌هایی درباره عقاید، سنت‌های عقلانی، پاسخ به مخالفان فکری و تحول جوامع اسماعیلی لذت می‌برند و ترجیح می‌دهند موضوع را در گستره‌ای تاریخی و چنددوره‌ای دنبال کنند.