تاریخ و سنتهای اسماعیلیه اثر فرهاد دفتری

معرفی کتاب تاریخ و سنتهای اسماعیلیه

«تاریخ و سنتهای اسماعیلیه» کتابی است درباره یکی از مهم‌ترین جریان‌های تشیع و مسیری تاریخی که از آغاز شکل‌گیری اسماعیلیان تا دوره معاصر امتداد می‌یابد. فرهاد دفتری در این اثر، تاریخ پیچیده این جامعه را در پیوند با اندیشه، تحولات سیاسی و محیط‌های گوناگون مسلمانان بررسی می‌کند و تصویری گسترده از دوره‌ها و سنت‌های آن به دست می‌دهد.

اسماعیلیان پس از شیعیان دوازده‌امامی، دومین جماعت بزرگ مسلمانان شیعه به شمار می‌روند و امروزه در بیش از بیست‌وپنج کشور در آسیا، آفریقا و اروپای شمالی حضور دارند. اهمیت این کتاب در آن است که تاریخ اسماعیلیه را نه در قالب روایتی محدود و تک‌بعدی، بلکه به‌صورت روندی چندلایه و مرتبط با تاریخ کلی جهان اسلام دنبال می‌کند.

درباره کتاب تاریخ و سنتهای اسماعیلیه

این کتاب از نخستین دوره‌های تاریخ اسماعیلیه آغاز می‌کند و مراحل گوناگون آن را تا زمان حاضر بررسی می‌کند. دوره فاطمی، دوره الموت در تاریخ نزاریان، دوران پس از الموت و تاریخ اسماعیلیان مستعلوی از جمله محورهای اصلی این بررسی هستند. در کنار این دوره‌ها، سرآغاز و تاریخ اولیه شیعیان امامی نیز مورد توجه قرار می‌گیرد تا زمینه شکل‌گیری جریان‌های اسماعیلی بهتر فهمیده شود.

فرهاد دفتری در شرح خود تنها به ترتیب رویدادها بسنده نمی‌کند؛ او به چگونگی شکل‌گیری و تحول سنت‌های فکری و تاریخی اسماعیلیان نیز می‌پردازد. بخش‌هایی از کتاب به شخصیت‌های اسماعیلی، از جمله حسن صباح، اختصاص دارد و نقش افراد و جریان‌های اثرگذار را در متن تحولات زمانه بررسی می‌کند. به این ترتیب، خواننده هم با تاریخ یک جامعه مذهبی روبه‌رو می‌شود و هم با اندیشه‌ها و میراث فرهنگی آن آشنا می‌گردد.

یکی از ویژگی‌های مهم اثر، توجه آن به وضعیت اسماعیلیان در جوامع مسلمانِ قرون میانه است. کتاب روابط اسماعیلیان و صلیبیان را نیز بررسی می‌کند و شکل‌گیری افسانه‌ها و روایت‌های اسطوره‌ای درباره آنان را در بستر تاریخی آن دوران قرار می‌دهد. این رویکرد کمک می‌کند مرز میان واقعیت تاریخی، برداشت‌های رایج و افسانه‌های شکل‌گرفته پیرامون اسماعیلیان روشن‌تر دیده شود.

نویسنده حاصل پژوهش‌های جدید در مطالعات اسماعیلی را در روایتی منسجم گرد آورده است. کشف و مطالعه نسخه‌های اصیل اسماعیلی در یمن، سوریه، ایران، آسیای مرکزی و هند، ویرایش و انتشار بخشی از این متون و دسترسی پژوهشگران به دست‌نوشته‌ها، زمینه تازه‌ای برای شناخت تاریخ اسماعیلیه فراهم کرده است. کتاب این دستاوردهای پراکنده را با دقت کنار هم می‌نشاند و بدون تکیه بر پیش‌فرض‌های ساده‌ساز، روایتی روشن و خواندنی عرضه می‌کند.

در نتیجه، خواننده از این اثر انتظار یک روایت سطحی یا صرفاً فهرستی از سلسله‌ها و حوادث را نباید داشته باشد. کتاب، تاریخ اسماعیلیه را در ارتباط با فرهنگ اسلامی، جامعه مسلمانان، تحولات سیاسی و تاریخ اندیشه دنبال می‌کند. همین پیوند میان تاریخ، تفکر و بررسی منابع، آن را به اثری مناسب برای شناخت عمیق‌تر تشیع و جایگاه اسماعیلیان در تاریخ جهان اسلام تبدیل می‌کند.

نویسنده کتاب تاریخ و سنتهای اسماعیلیه

فرهاد دفتری در این کتاب با رویکردی پژوهش‌محور و منظم، موضوعی پیچیده و چنددوره‌ای را برای خواننده صورت‌بندی می‌کند. روش او بر ترکیب دقیق پژوهش‌های جدید، متون ویرایش‌شده، دست‌نوشته‌های اسماعیلی و کتاب‌ها و مقاله‌های پراکنده استوار است؛ بنابراین روایت اثر از کنار هم قرار گرفتن شواهد و نتایج مطالعات مختلف شکل می‌گیرد.

نگاه نویسنده به اسماعیلیه، هم تاریخی و هم فکری است. او دوره‌های مختلف نزاریان و مستعلویان را جداگانه دنبال می‌کند، اما آن‌ها را از زمینه گسترده‌تر تشیع و تمدن اسلامی جدا نمی‌سازد. توجه به شخصیت‌هایی مانند حسن صباح، بررسی روابط با صلیبیان و بازخوانی افسانه‌های تاریخی نشان می‌دهد که دفتری در پی ارائه تصویری دقیق، چندوجهی و دور از پیش‌داوری از موضوع کتاب است.

خرید کتاب تاریخ و سنتهای اسماعیلیه به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به تاریخ تشیع، تاریخ اسلام و شکل‌گیری فرقه‌ها و جریان‌های مذهبی علاقه دارید، این کتاب می‌تواند مطالعه‌ای جدی و پربار برای شما باشد. اثر برای خوانندگانی مناسب است که می‌خواهند اسماعیلیه را در یک دوره یا واقعه خاص خلاصه نکنند و مسیر تاریخی آن را از دوره‌های نخستین تا زمان حاضر دنبال کنند.

این کتاب همچنین به پژوهشگران، دانشجویان و علاقه‌مندان تاریخ جهان اسلام کمک می‌کند تا با مراحل مختلف تاریخ اسماعیلیان، سنت‌های فکری آنان و حضورشان در جوامع مسلمان قرون میانه آشنا شوند. کسانی که درباره دوره فاطمی، الموت، نزاریان، مستعلویان یا رابطه اسماعیلیان و صلیبیان مطالعه می‌کنند، از ساختار جامع اثر بهره خواهند برد.

اگر به کتاب‌هایی علاقه‌مندید که میان تاریخ سیاسی، تاریخ اندیشه، مطالعه متون و بررسی افسانه‌های تاریخی ارتباط برقرار می‌کنند، «تاریخ و سنتهای اسماعیلیه» انتخابی متناسب با این سلیقه است. خواندن آن نیازمند توجه و پیگیری است، اما در برابر، چشم‌اندازی منسجم از تاریخ اسماعیلیه و سهم اسماعیلیان در فرهنگ اسلامی پیش روی شما می‌گذارد.