طنزآوران جهان نمایش (دفتر ۵) اثر ادواردو د فیلیپو

معرفی کتاب طنزآوران جهان نمایش (دفتر ۵): کمدی هنر تئاتر

وقتی یک گروه تئاتر سیار، پس از سوختن دلیجان خود، برای گرفتن کمک به سراغ فرماندار می‌رود، مرز میان زندگی واقعی و بازی نمایشی کم‌کم از میان برداشته می‌شود. کتاب طنزآوران جهان نمایش (دفتر ۵): کمدی هنر تئاتر نوشته ادواردو د فیلیپو، نمایشنامه‌ای کوتاه و دوپرده‌ای است که با زبانی روان و طنزی تند، خود تئاتر، بازیگران، تماشاگران و مناسبات صحنه را موضوع نمایش قرار می‌دهد.

این اثر برای خوانندگانی جذاب است که می‌خواهند در کنار دنبال‌کردن یک موقعیت کمدی، درباره دشواری‌های زندگی هنری و رابطه پیچیده میان نمایش و واقعیت نیز تأمل کنند. د فیلیپو در این نمایشنامه، تئاتر را فقط محل اجرای یک داستان نمی‌بیند؛ صحنه به فضایی تبدیل می‌شود که در آن قدرت، هنر، نقش‌آفرینی و حقیقت پیوسته جای یکدیگر را می‌گیرند.

درباره کتاب طنزآوران جهان نمایش (دفتر ۵): کمدی هنر تئاتر

در پرده نخست، مدیر گروه تئاتر سیار دلیجان که به‌تازگی در آتش سوخته است، برای درخواست کمک نزد فرماندار شهر می‌رود. این دیدار به گفت‌وگویی درباره مشکلات تئاتر، وضعیت بازیگران و نگاه تماشاگران به نمایش تبدیل می‌شود. در ظاهر، موضوع گفت‌وگو درخواست مالی یا حمایتی است؛ اما در لایه‌ای گسترده‌تر، جایگاه هنر نمایش و دشواری‌های کسانی بررسی می‌شود که زندگی خود را با صحنه پیوند زده‌اند.

در پرده دوم، پس از آنکه درخواست کامپزه رد می‌شود، بازیگران او تصمیم می‌گیرند در قالب شخصیت‌های گوناگون، از جمله کشیش، دکتر و معلم، نزد فرماندار بروند. این بازی‌های پی‌درپی موقعیتی پرتنش و خنده‌آور می‌سازد؛ زیرا فرماندار که قصد دارد هنرپیشه‌های دلیجان را دستگیر کند، ممکن است در تشخیص بازیگر و شخصیت حقیقی دچار اشتباه شود. همین جابه‌جایی هویت‌ها، نیروی کمدی نمایشنامه را شکل می‌دهد و مسئله واقعیت و نقش را به مرکز ماجرا می‌آورد.

«کمدی هنر تئاتر» نمونه‌ای از نمایش در نمایش یا تئاتر در تئاتر است؛ ساختاری که در آن بخشی از یک نمایش درون نمایش اصلی قرار می‌گیرد. در این شیوه، تماشاگر هم‌زمان با داستانی که روی صحنه جریان دارد، با خودِ فرایند بازی‌کردن و نمایش‌دادن روبه‌رو می‌شود. بنابراین، دیوار میان صحنه و پشت صحنه، هنرمند و شخصیت، و واقعیت روزمره و واقعیت نمایشی پیوسته نازک‌تر می‌شود.

سادگی ساختار و روانی گفت‌وگوها، خواندن اثر را آسان و پیش‌بردن موقعیت‌ها را سریع می‌کند؛ با این حال، نمایشنامه از نظر تئاتری ظرفیت‌های پیچیده‌ای دارد. طنز در سراسر اثر حضور دارد و از دل موقعیت‌هایی شکل می‌گیرد که هم خنده‌آورند و هم پرسش‌هایی درباره قدرت هنر، نگاه جامعه به بازیگران و وابستگی تئاتر به مخاطبان ایجاد می‌کنند. از این رو، کتاب فقط مجموعه‌ای از شوخی‌های صحنه‌ای نیست، بلکه اثری درباره خودِ تئاتر و دشواری‌های ماندن آن در برابر بی‌اعتنایی و محدودیت است.

یکی از ویژگی‌های متمایز این نمایشنامه، استفاده از بازیگران برای ساختن شخصیت‌های تازه و تغییر مداوم موقعیت نمایشی است. این تغییرها، فضای اثر را پرتحرک نگه می‌دارند و به طنز آن شکل اجرایی می‌بخشند. خواننده در جریان ماجرا، هم با گرفتاری‌های یک گروه نمایشی روبه‌رو می‌شود و هم می‌بیند که چگونه بازی می‌تواند واقعیت را پنهان، آشکار یا حتی دگرگون کند.

نویسنده کتاب طنزآوران جهان نمایش (دفتر ۵): کمدی هنر تئاتر

ادواردو د فیلیپو در این اثر از تجربه و دغدغه‌های جهان نمایش برای ساختن یک کمدی تئاتری بهره می‌گیرد. توجه او به صحنه، پشت صحنه، بازیگران، تماشاگران و زندگی تئاتری، نمایشنامه را به اثری خودبازتاب تبدیل می‌کند؛ اثری که درباره سازوکار نمایش سخن می‌گوید و هم‌زمان از همان سازوکار برای پیش‌برد داستان استفاده می‌کند.

رویکرد نویسنده بر گفت‌وگوهای روان، موقعیت‌های نمایشی و طنزی استوار است که از برخورد هنر با قدرت و زندگی روزمره پدید می‌آید. در نگاه او، بازیگر فقط اجراکننده یک نقش نیست؛ گاهی نقش می‌تواند بر تصمیم‌های افراد اثر بگذارد و تشخیص حقیقت را دشوار کند. به همین دلیل، این نمایشنامه برای کسانی که به نمایشنامه‌نویسی، تئاتر در تئاتر و رابطه میان واقعیت و واقعیت نمایشی علاقه دارند، خواندنی است.

خرید کتاب طنزآوران جهان نمایش (دفتر ۵): کمدی هنر تئاتر به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به نمایشنامه‌های کوتاه و کمدی علاقه دارید و دوست دارید اثری بخوانید که موضوع اصلی‌اش خودِ تئاتر باشد، «کمدی هنر تئاتر» انتخابی مناسب برای شماست. این کتاب به‌ویژه برای علاقه‌مندان به زندگی بازیگران، مسائل گروه‌های نمایشی، رابطه صحنه و پشت صحنه و موقعیت‌هایی که از سوءتفاهم هویتی شکل می‌گیرند، جذاب خواهد بود.

این اثر همچنین به خوانندگانی پیشنهاد می‌شود که از نمایش در نمایش و بازی با مرز واقعیت و خیال لذت می‌برند. از کتاب انتظار روایتی طولانی و پرشاخ‌وبرگ نداشته باشید؛ با نمایشنامه‌ای کوتاه، دوپرده‌ای و مبتنی بر گفت‌وگو و موقعیت روبه‌رو هستید که طنز خود را از دل مشکلات واقعی تئاتر بیرون می‌کشد. در نهایت، ارزش خواندن آن در همین ترکیب شکل می‌گیرد: سرگرمی کمدی، نگاه انتقادی به مناسبات هنری و تأمل درباره اینکه چه زمانی نقش، از خودِ واقعیت قابل‌تشخیص‌تر می‌شود.