آ اثر لیلا صادقی

معرفی کتاب آ

اگر یک حرف بتواند آدم‌ها را به هم پیوند بدهد و سرنوشت‌های جداگانه را در یک نقطه جمع کند، چه داستانی شکل می‌گیرد؟ رمان «آ» نوشتهٔ لیلا صادقی، خواننده را به میدانی می‌برد که ازدحام جمعیت در آن آغازگر برخوردهایی غیرمنتظره و روایت‌هایی به‌هم‌پیوسته است. در این اثر، حرف «آ» فقط بخشی از عنوان نیست؛ نشانه‌ای است که شخصیت‌ها را در قلمرویی مشترک کنار هم قرار می‌دهد.

قهرمان داستان، شخصیتی به نام «آ»، به‌صورت تصادفی با ازدحام جمعیت در میدان آ روبه‌رو می‌شود. از همین مواجهه، رشته‌ای از داستان‌ها شکل می‌گیرد؛ داستان‌هایی که هرکدام از برخورد با آدم‌هایی متفاوت آغاز می‌شوند، اما در نهایت به اشتراک مهمی میان همهٔ آن‌ها بازمی‌گردند. این اشتراک، حضور نخستین حرف الفبا در نام شخصیت‌هاست؛ ویژگی‌ای که آن‌ها را به میدان آ و به سرنوشتی مشترک پیوند می‌دهد.

درباره کتاب آ

«آ» رمانی است دربارهٔ آدم‌هایی که در یک میدان نمادین با یکدیگر تلاقی می‌کنند. همهٔ وقایع داستان در میدان آ رخ می‌دهد و همین محدودهٔ واحد، روایت‌های گوناگون را در فضایی به هم مرتبط تبدیل می‌کند. پروانه، بهزاد، فرناز یا فرهاد، لیلا و شخصیت‌های دیگر، هرکدام با حضور خود بخشی از این جهان داستانی را می‌سازند و رابطهٔ آن‌ها با شخصیت اصلی، مسیر روایت را گسترش می‌دهد.

ویژگی متمایز کتاب، ساختار آن است. رمان با الگویی شبیه فرهنگ لغت و در قالب مدخل «آ» به روایت داستان‌ها می‌پردازد. در نتیجه، خواندن اثر تنها دنبال‌کردن یک خط روایی ساده نیست؛ خواننده با مجموعه‌ای از روایت‌ها و شخصیت‌ها روبه‌رو می‌شود که در یک نشانهٔ زبانی و یک مکان مشترک به هم وصل شده‌اند. این ساختار، حرف «آ» را از یک عنصر نوشتاری فراتر می‌برد و به محور سازمان‌دهندهٔ جهان کتاب تبدیل می‌کند.

در این رمان، میدان فقط محل وقوع ماجراها نیست؛ قلمرویی است که هرکس با ورود به آن، در شبکه‌ای از برخوردها و سرنوشت‌های مشترک قرار می‌گیرد. ازدحام جمعیت، امکان دیدار شخصیت‌های متفاوت را فراهم می‌کند و هر دیدار می‌تواند دریچه‌ای به داستانی دیگر باشد. از سوی دیگر، تکرار حرف مشترک در نام‌ها، میان تفاوت‌های فردی شخصیت‌ها پیوندی روشن ایجاد می‌کند و انسجامی ویژه به روایت می‌بخشد.

خواننده می‌تواند انتظار داشته باشد با اثری روبه‌رو شود که فرم و محتوا را در کنار هم پیش می‌برد. موضوع کتاب فقط ماجراهای شخصیت‌ها نیست؛ شیوهٔ کنار هم قرار گرفتن آن‌ها نیز بخشی از تجربهٔ خواندن است. قالب فرهنگ لغت، مدخل «آ»، میدان هم‌نام با آن و شخصیت‌هایی که نامشان این حرف را در خود دارند، همگی در ساختن یک نظام روایی واحد نقش دارند. به همین دلیل، کتاب برای کسانی جذاب است که در داستان به ساختارهای متفاوت و ارتباط میان روایت‌های متعدد توجه می‌کنند.

«آ» همچنین خواننده را با این پرسش همراه می‌کند که یک نشانهٔ مشترک چگونه می‌تواند آدم‌های گوناگون را به یکدیگر مربوط کند. شخصیت‌ها از نظر داستان و مسیر حضورشان متفاوت‌اند، اما ورود به میدان آ و اشتراک در حرف «آ» آن‌ها را در یک قلمرو قرار می‌دهد. این پیوند، فضای رمان را میان روایت‌های فردی و تصویری جمعی از آدم‌هایی که به یک نقطه آمده‌اند، حرکت می‌دهد؛ بدون آن‌که میدان از مرکزیت خود خارج شود.

نویسنده کتاب آ

لیلا صادقی در «آ» داستان را بر پایهٔ یک ایدهٔ مرکزی و قابل‌تشخیص بنا می‌کند: گردآمدن شخصیت‌هایی متفاوت در میدان آ و پیوند خوردن نام آن‌ها با نخستین حرف الفبا. رویکرد نویسنده، توجه هم‌زمان به روایت‌های گوناگون و فرم ارائهٔ آن‌هاست. ساختار فرهنگ لغت به او امکان می‌دهد داستان‌ها را زیر مدخل «آ» گرد آورد و میان شخصیت اصلی و چهره‌هایی چون پروانه، بهزاد، فرناز یا فرهاد و لیلا ارتباط ایجاد کند.

در این اثر، نام‌ها، مکان و ساختار روایت از یکدیگر جدا نیستند. انتخاب میدان آ و حرف مشترک شخصیت‌ها، چهارچوبی مشخص برای شکل‌گیری داستان‌ها به وجود می‌آورد و باعث می‌شود خواننده روابط میان بخش‌های مختلف رمان را دنبال کند. صادقی از همین پیوندهای زبانی و روایی برای ساختن جهانی استفاده می‌کند که در آن، هر شخصیت بخشی از کلیت داستان است و هیچ روایت جدا از میدان آ معنا پیدا نمی‌کند.

خرید کتاب آ به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به رمان‌های فارسی با ساختار متفاوت، روایت‌های چندگانه و پیوند میان فرم ادبی و داستان علاقه دارید، «آ» می‌تواند انتخاب مناسبی برای شما باشد. این کتاب برای خوانندگانی جذاب است که دوست دارند در کنار دنبال‌کردن ماجراهای شخصیت‌ها، به نقش نام‌ها، نشانه‌ها و شیوهٔ سازمان‌دهی روایت نیز توجه کنند. همچنین اگر داستان‌هایی با فضای نمادین و مکانی واحد را می‌پسندید، میدان آ زمینهٔ مناسبی برای تجربهٔ این رمان فراهم می‌کند.

این کتاب را به کسانی پیشنهاد می‌کنیم که از روایت‌هایی دربارهٔ برخورد آدم‌های متفاوت لذت می‌برند؛ روایت‌هایی که به‌جای حرکت در چندین مکان، در یک میدان شکل می‌گیرند و از طریق یک ویژگی مشترک به هم متصل می‌شوند. هنگام خرید «آ»، انتظار رمانی را داشته باشید که داستان شخصیت‌ها را با ساختاری شبیه فرهنگ لغت عرضه می‌کند و از یک حرف، یک مکان و مجموعه‌ای از سرنوشت‌ها، جهانی داستانی می‌سازد. در نهایت، ارزش خواندن این اثر در همین ترکیب میان قصه، نشانه و ساختار روایی است.