جاذبه و دافعه علی علیه‌السلام اثر مرتضی مطهری

معرفی کتاب جاذبه و دافعه علی علیه‌السلام

چرا برخی انسان‌ها دل‌های بسیاری را به سوی خود می‌کشانند و در برابر، گروهی را با قدرتی چشمگیر از خود دور می‌کنند؟ کتاب جاذبه و دافعه علی علیه‌السلام نوشته مرتضی مطهری، به یکی از جلوه‌های مهم شخصیت حضرت علی علیه‌السلام می‌پردازد: تأثیر مثبت و منفی او بر انسان‌ها در صحنه حیات اجتماعی. این اثر می‌کوشد نشان دهد که محبت و مخالفت با یک شخصیت چگونه شکل می‌گیرد و چه معنایی پیدا می‌کند.

موضوع کتاب درباره جذب و دفع جنسی نیست؛ بلکه سخن از روابط انسانی، اجتماعی و تأثیری است که افراد بر یکدیگر می‌گذارند. نویسنده در آغاز، تصویری کلی از انواع جاذبه و دافعه در میان انسان‌ها ارائه می‌دهد و سپس این بحث را در شخصیت حضرت علی علیه‌السلام دنبال می‌کند. از این منظر، کتاب هم شرحی درباره یک ویژگی برجسته آن حضرت است و هم تأملی درباره شیوه شکل‌گیری پیوندها و فاصله‌ها میان انسان‌ها.

درباره کتاب جاذبه و دافعه علی علیه‌السلام

این کتاب از چهار سخنرانی تشکیل شده است که در روزهای ۱۸ تا ۲۱ ماه مبارک رمضان سال ۱۳۸۸ قمری در حسینیه ارشاد ایراد شده‌اند. ساختار اثر شامل یک مقدمه و دو بخش است. مقدمه به طرح کلی مسئله اختصاص دارد و توضیح می‌دهد که انسان‌ها از نظر میزان جاذبه و دافعه، یکسان نیستند و در گروه‌های متفاوتی قرار می‌گیرند.

در این تقسیم‌بندی، نخست با افرادی روبه‌رو می‌شویم که نه جاذبه دارند و نه دافعه؛ نه محبوب‌اند و نه کسی آنان را دشمن خود می‌داند. گروه دوم کسانی هستند که جاذبه دارند، اما دافعه ندارند. گروه سوم دافعه دارند، ولی از جاذبه بی‌بهره‌اند. در نهایت، گروه چهارم به انسان‌هایی تعلق دارد که هم جذب می‌کنند و هم طرد؛ شخصیت‌هایی که حضورشان در زندگی اجتماعی، واکنش‌های نیرومند و متفاوت برمی‌انگیزد.

مرتضی مطهری حضرت علی علیه‌السلام را نمونه‌ای برجسته از گروه چهارم معرفی می‌کند؛ شخصیتی که جاذبه و دافعه‌اش هر دو نیرومند است. بخش نخست کتاب به نیروی جاذبه آن حضرت می‌پردازد و بررسی می‌کند که دل‌ها چگونه به سوی او کشیده می‌شدند، این جاذبه چه فلسفه‌ای داشت و چه اثری بر انسان‌ها می‌گذاشت. در این بخش، محبت به علی علیه‌السلام تنها یک احساس ساده نیست، بلکه پدیده‌ای اثرگذار در تربیت و زندگی انسان معرفی می‌شود.

بخش دوم به نیروی دافعه اختصاص دارد؛ یعنی آن دسته از ویژگی‌ها و مواضعی که باعث می‌شد حضرت علی علیه‌السلام برخی عناصر را، حتی با دشواری، طرد کند. در نگاه کتاب، عدالت و پایبندی به اصول می‌تواند هم محبت ایجاد کند و هم مخالفت برانگیزد. از همین رو، جاذبه و دافعه دو نیروی جدا از یکدیگر نیستند، بلکه در شخصیت‌های بزرگ می‌توانند هم‌زمان حضور داشته باشند و یکدیگر را کامل کنند.

از عناصر مورد توجه در بحث دافعه، منافقان زیرک و زاهدان احمق هستند؛ دو گروهی که حضرت علی علیه‌السلام آنان را به‌سختی می‌پذیرفت و از خود دور می‌کرد. کتاب همچنین نشان می‌دهد که دافعه آن حضرت به معنای ناتوانی در ایجاد محبت نبود. او می‌توانست در اجرای حدود الهی قاطع باشد و در عین حال، محبت پیروانش را از دست ندهد. این هم‌زمانی قاطعیت و محبوبیت، یکی از نکات مهمی است که درک شخصیت او را برای خواننده عمیق‌تر می‌کند.

در نتیجه، اثر فقط گزارشی درباره محبوبیت یا مخالفان حضرت علی علیه‌السلام نیست؛ بلکه خواننده را با مفهوم «دو قدرت» روبه‌رو می‌کند. کسی که می‌خواهد در مکتب علی علیه‌السلام تربیت شود، از نگاه نویسنده باید بتواند هم جاذبه داشته باشد و هم دافعه. این دیدگاه، کتاب را به متنی درباره شناخت شخصیت، تربیت انسانی و مسئولیت اجتماعی تبدیل می‌کند؛ متنی که خواننده را به بازاندیشی درباره شیوه ارتباط خود با دیگران دعوت می‌کند.

نویسنده کتاب جاذبه و دافعه علی علیه‌السلام

مرتضی مطهری در این اثر با زبانی تحلیلی و در قالب سخنرانی، موضوعی را بررسی می‌کند که هم به شناخت حضرت علی علیه‌السلام مربوط است و هم به روابط میان انسان‌ها. رویکرد او از توضیح مفاهیم عمومی آغاز می‌شود و سپس به بررسی جاذبه و دافعه در شخصیت آن حضرت می‌رسد. همین حرکت از بحث کلی به نمونه‌ای تاریخی و دینی، ساختار کتاب را روشن و قابل پیگیری می‌کند.

نویسنده به‌جای جدا کردن محبت از قاطعیت، رابطه میان این دو را بررسی می‌کند و نشان می‌دهد که شخصیت اثرگذار الزاماً برای همه خوشایند نیست. نگاه او به حضرت علی علیه‌السلام، بر قدرت جذب دل‌ها و توانایی طرد عناصر ناسازگار با حق و عدالت تکیه دارد. خواننده در خلال این بحث، با برداشت خاصی از تربیت روبه‌رو می‌شود؛ تربیتی که هم مهربانی و پیوند می‌خواهد و هم مرزبندی و ایستادگی.

خرید کتاب جاذبه و دافعه علی علیه‌السلام به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به مطالعه درباره شخصیت حضرت علی علیه‌السلام و ابعاد اجتماعی و تربیتی زندگی او علاقه دارید، جاذبه و دافعه علی علیه‌السلام می‌تواند انتخابی متناسب با دغدغه شما باشد. این کتاب برای خوانندگانی مناسب است که می‌خواهند فراتر از توصیف‌های کلی درباره محبوبیت آن حضرت، منطق جذب و طرد در شخصیت او را دنبال کنند.

این اثر همچنین به کسانی پیشنهاد می‌شود که به موضوعاتی مانند روابط انسانی، تأثیر شخصیت‌ها بر جامعه، تربیت اخلاقی، عدالت و مرزبندی با منافقان و زاهدان احمق علاقه‌مندند. اگر از کتاب‌هایی با ساختار سخنرانی و رویکرد تحلیلی لذت می‌برید، چهار سخنرانی این مجموعه می‌تواند مسیر مطالعه‌ای منسجم پیش روی شما بگذارد. در نهایت، انتظار داشته باشید کتاب شما را با این پرسش همراه کند که آیا می‌توان هم دل‌ها را جذب کرد و هم در برابر جریان‌های نادرست، موضعی روشن و قاطع داشت.