حرکت با شماست، مرکوشیو!: سه نمایشنامه اثر رضا قاسمی
معرفی کتاب حرکت با شماست، مرکوشیو!: سه نمایشنامه
وقتی ترس، خاطره و خیال در فضای بسته زندگی روزمره به هم گره میخورند، مرز میان واقعیت و سوءظن کمکم از میان میرود. کتاب حرکت با شماست، مرکوشیو!: سه نمایشنامه نوشته رضا قاسمی، مجموعهای از سه نمایشنامه است که با موقعیتهایی فشرده، شخصیتهایی گرفتار و تصویرهایی گاه بیکلام، خواننده را با پرسشهایی درباره ترس، ناتوانی در دیدن حقیقت و فاصله میان انسانها روبهرو میکند.
این مجموعه با نمایشنامههایی مانند «حرکت با شماست، مرکوشیو!»، «کسوف» و «نامههایی بدون تاریخ از من به خانوادهام و بالعکس»، تجربهای متفاوت از خواندن متن نمایشی ارائه میدهد. در این آثار، گفتوگو تنها ابزار پیشبرد موقعیت نیست؛ سکوت، حرکت، یک قاب ثابت، نشانههای ظاهری و رفتارهای تکرارشونده نیز در شکلگیری معنا نقش دارند.
درباره کتاب حرکت با شماست، مرکوشیو!: سه نمایشنامه
نمایشنامه «حرکت با شماست، مرکوشیو!» داستان دو مرد به نامهای مرکوشیو و میرزا آقا را دنبال میکند که در غربت زندگی میکنند. مرکوشیو پیوسته بیم آن را دارد که هنوز کسانی در تعقیب او باشند؛ گذشتهای که به کار شکنجهگری در یک دستگاه دولتی مربوط است، ذهن او را رها نمیکند. او به همسایه بالایی نیز سوءظن دارد، در حالی که هویت این همسایه برایش روشن نیست. این ترس و بدگمانی بهتدریج شدت میگیرد و مرکوشیو را تا مرز جنون پیش میبرد.
مرکوشیو اسلحهای پیدا میکند و تصمیم میگیرد یا خودش یا همسایه بالایی را بکشد. با این حال، بازی و جشن تولد بچههای میرزا آقا برنامه او را بر هم میزند. نمایشنامه از همین موقعیت پرتنش، فضایی میان اضطراب و آشفتگی میسازد؛ فضایی که در آن گذشته، ترس از تعقیب و ناتوانی در اعتماد کردن، رفتار شخصیت را شکل میدهد. همزمان، حضور زندگی روزمره و شادی کودکانه در کنار تصمیمی خشونتبار، تضادی اثرگذار ایجاد میکند.
«کسوف» نمایشنامهای بسیار کوتاه با دو شخصیت است. چشمهای یکی با دستمالی سفید و چشمهای دیگری با دستمالی مشکی بسته شده است. شخصی که دستمال سفید بر چشم دارد تلاش میکند دیگری را قانع کند که چشمهای او با دستمال سیاه بسته شده و در غیر این صورت میتواند ببیند. اما شخصیت دوم، زیر تأثیر ترس و باورهای خرافی، نمیتواند این حرف را بپذیرد.
در این نمایشنامه کوتاه، مسئله فقط بسته بودن چشمها نیست؛ ناتوانی در پذیرفتن امکان دیگری نیز به مرکز موقعیت تبدیل میشود. ترس، اعتقاد و برداشت شخصی از واقعیت، گفتوگویی ساده را به رویارویی پیچیدهای بدل میکند. «کسوف» برای خوانندهای که به نمایشنامههای موجز، نمادین و مبتنی بر موقعیت علاقه دارد، متنی قابل تأمل است؛ متنی که با کمترین عناصر، کشمکشی روشن میان دیدن و نخواستنِ دیدن میسازد.
نمایشنامه «نامههایی بدون تاریخ از من به خانوادهام و بالعکس» نیز بخشی از این مجموعه است. عنوان آن از رابطهای دو سویه میان فرد و خانوادهاش خبر میدهد؛ رابطهای که در قالب نامهها شکل میگیرد. برخی صحنههای این نمایشنامه بدون دیالوگ هستند و فقط یک قاب را تشکیل میدهند. همین ویژگی، خواندن آن را به تجربهای تصویریتر تبدیل میکند و نشان میدهد که درام میتواند از سکوت، صحنه و حضور آدمها نیز نیرو بگیرد، نه فقط از گفتوگو.
در مجموع، این سه نمایشنامه به شکلهای گوناگون با ترس، فاصله، سوءتفاهم، باورهای محدودکننده و دشواری ارتباط سروکار دارند. گاهی یک شخصیت در حصار خاطره و بدگمانی گرفتار است، گاهی فردی نمیتواند آنچه را درباره وضعیت خود میشنود باور کند و گاهی رابطه با خانواده در صحنههایی بیکلام و قابگونه بازتاب مییابد. تفاوت اندازه و ساختار نمایشنامهها نیز به مجموعه تنوع میدهد و خواننده را با سه شکل متفاوت از موقعیت نمایشی روبهرو میکند.
نویسنده کتاب حرکت با شماست، مرکوشیو!: سه نمایشنامه
رضا قاسمی در این مجموعه بهجای تکیه بر توضیحهای طولانی، موقعیتهایی فشرده و قابل مشاهده میسازد. شخصیتها در شرایطی قرار میگیرند که ترس یا باورشان، شیوه نگاهشان به جهان را تعیین میکند. در «حرکت با شماست، مرکوشیو!» این رویکرد در قالب سوءظن و آشفتگی یک شخصیت دیده میشود؛ در «کسوف» از برخورد دو نگاه و دو باور شکل میگیرد؛ و در «نامههایی بدون تاریخ از من به خانوادهام و بالعکس» با سکوت و قابهای نمایشی ادامه پیدا میکند.
نگاه نویسنده در این کتاب به ظرفیتهای خودِ صحنه توجه دارد. دیالوگ، سکوت، اشیا و وضعیت ظاهری شخصیتها در کنار هم معنا میسازند. به همین دلیل، خواننده نباید انتظار متنی یکدست و صرفاً گفتوگومحور داشته باشد؛ این مجموعه از مخاطب میخواهد به رفتار، مکث، تصویر و فضای میان شخصیتها نیز توجه کند.
خرید کتاب حرکت با شماست، مرکوشیو!: سه نمایشنامه به چه کسانی پیشنهاد میشود؟
اگر به نمایشنامههای کوتاه و معاصر با موقعیتهای غیرمعمول علاقه دارید، این مجموعه میتواند انتخابی مناسب برای شما باشد. خوانندگانی که از آثار نمایشی درباره ترس، سوءظن، باورهای خرافی و دشواری ارتباط لذت میبرند، در این کتاب با موقعیتهایی روبهرو میشوند که بیش از توضیح مستقیم، از تضاد و رفتار شخصیتها معنا میگیرند.
این کتاب همچنین برای کسانی جذاب است که به نمایشنامههای روانشناختی و نمادین، فضای غربت، کشمکش میان واقعیت و تصور، یا متنهایی با حضور پررنگ سکوت و تصویر توجه دارند. اگر ترجیح میدهید در کنار نمایشنامههای دیالوگمحور، آثاری را بخوانید که قاب صحنه و کنشهای بیکلام را جدی میگیرند، «حرکت با شماست، مرکوشیو!: سه نمایشنامه» تجربهای متفاوت پیش رویتان میگذارد. در نهایت، با کتابی روبهرو هستید که از سه موقعیت جداگانه برای طرح پرسشهایی درباره دیدن، ترسیدن و ارتباط با دیگری استفاده میکند.
