بابا الهوا اثر محسن شریفیان
معرفی کتاب بابا الهوا: (موسیقی و مردمشناسی بومیان کیش)
در کیش، موسیقی فقط بخشی از مراسم نبود؛ با زندگی اجتماعی، آیینها و احترامهای محلی پیوند داشت. کتاب بابا الهوا: (موسیقی و مردمشناسی بومیان کیش) نوشتهٔ محسن شریفیان، خواننده را با ساختار گروههای موسیقی بومی و جایگاه ویژهٔ موسیقیدانان مرد در محلههای قدیمی این جزیره آشنا میکند.
موضوع اصلی کتاب، شناخت «بابا الهوا»، «ولد الهوا»، «بیت الهوا» و «بیت الزار» و توضیح نقش آنها در فرهنگ موسیقایی بومیان کیش است. این اثر از سنتهایی سخن میگوید که در آن موسیقی، قواعد مشخص، سلسلهمراتب اجتماعی و آیینهای خاص خود را داشته است.
درباره کتاب بابا الهوا: (موسیقی و مردمشناسی بومیان کیش)
در گذشته، بومیان کیش برای موسیقیهای خاص مکانهایی مانند بیت الهوا و بیت الزار داشتند. هر یک از این مکانها سرکرده، گروه و مقررات ویژهٔ خود را دارا بود. بنابراین موسیقی در این جامعه تنها به نواختن چند ساز یا همراهی با یک جشن محدود نمیشد؛ بلکه در قالب گروههایی سازمانیافته و در چارچوب رسمهایی شناختهشده اجرا میشد.
در جزیرهٔ کیش، سردمدار گروه نوازندگان مرد در مراسم عروسی «بابا الهوا» نام داشت و اعضای اصلی گروه او را «ولد الهوا»، به معنای فرزند بابا، میخواندند. این نامگذاری، جایگاه بابا الهوا را در رأس گروه و ارتباط میان اعضای آن را نشان میدهد. هر یک از محلههای قدیمی کیش بابا الهوا داشتند و مردم و شیخ محل برای او احترام فراوانی قائل بودند.
کتاب همچنین به مفهوم واژهٔ «الهوا» میپردازد. این واژه به معنای عشق است و در جنوب ایران با تعبیرهای باد و زار نیز پیوند دارد. با این حال، بابا الهوا با بابا زار یکی نیست و این دو عنوان نباید با یکدیگر اشتباه گرفته شوند. توجه به همین تفاوت، برای درک دقیقتر واژگان و مناسبات موسیقی بومی جنوب اهمیت دارد.
بیت الهوا خانهٔ مخصوص اهل الهوا بود؛ جایی که بخشی از قواعد این گروه و شیوهٔ حضور آنها در زندگی محلی معنا پیدا میکرد. نوازندگان هنگام اجرا پاهای خود را برهنه میکردند و از این راه به نوازندگی جنبهای تقدسآمیز میدادند. این رسم، نشان میدهد که اجرای موسیقی برای آنان فقط یک فعالیت هنری یا سرگرمی نبود و با باورها و حرمتهای جمعی همراه میشد.
یکی دیگر از رسمهای مهم، اجازه گرفتن برای ورود گروه موسیقی به محل اهل الهوا بود. اگر گروهی میخواست وارد قلمرو آنان شود، لازم بود از بابا الهوا اجازه بگیرد. سپس مطابق رسم، پرچم برای ورود گروه پیشکش میشد. چنین جزئیاتی، تصویری روشن از رابطهٔ موسیقی با نظم محله، احترام متقابل و آیینهای اجتماعی بومیان کیش ارائه میدهد.
در مجموع، این کتاب برای کسانی ارزشمند است که میخواهند موسیقی را در بستر زندگی مردم، آیینها و روابط اجتماعی دنبال کنند. خواننده با اثری روبهرو میشود که به جای جدا کردن موسیقی از جامعه، آن را در دل فرهنگ بومی کیش بررسی میکند و به نقش افراد، مکانها و مقررات در شکلگیری این سنتها توجه نشان میدهد.
نویسنده کتاب بابا الهوا: (موسیقی و مردمشناسی بومیان کیش)
محسن شریفیان در این کتاب بر موسیقی و مردمشناسی بومیان کیش تمرکز دارد و ساختار و اصطلاحات مرتبط با اهل الهوا را توضیح میدهد. رویکرد او بر معرفی جایگاه بابا الهوا، گروه نوازندگان، مکانهای اجرای موسیقی و رسمهایی استوار است که در گذشته میان بومیان جزیره رواج داشتهاند.
پرداختن به تفاوت بابا الهوا و بابا زار، شرح معنای الهوا و بازگویی آیینهایی مانند برهنه کردن پا هنگام نوازندگی یا پیشکش کردن پرچم، به خواننده کمک میکند با جزئیات این فرهنگ موسیقایی آشنا شود. توجه نویسنده به همین نشانههای محلی، کتاب را به متنی دربارهٔ پیوند موسیقی، مردمشناسی و سنتهای اجتماعی کیش تبدیل میکند.
خرید کتاب بابا الهوا: (موسیقی و مردمشناسی بومیان کیش) به چه کسانی پیشنهاد میشود؟
اگر به موسیقی نواحی ایران، فرهنگ جنوب و مردمشناسی بومی علاقه دارید، بابا الهوا: (موسیقی و مردمشناسی بومیان کیش) میتواند انتخابی متناسب با سلیقهٔ شما باشد. این کتاب برای خوانندگانی مناسب است که میخواهند دربارهٔ نقش موسیقی در مراسم عروسی، ساختار گروههای نوازندگی و جایگاه بزرگان موسیقی در محلههای قدیمی کیش بیشتر بدانند.
این اثر همچنین به کسانی پیشنهاد میشود که از مطالعهٔ سنتهای آیینی و شیوههای متفاوت سازمانیافتن زندگی فرهنگی لذت میبرند. در اینجا نباید انتظار یک معرفی کلی از موسیقی داشته باشید؛ موضوع کتاب به تجربهٔ بومی کیش و نظام خاص اهل الهوا نزدیک است. اگر جزئیات فرهنگی، اصطلاحات محلی و رابطهٔ موسیقی با احترام، اجازه و تقدس برایتان جذاب است، مطالعهٔ این کتاب دریچهای به یکی از جلوههای موسیقی و مردمشناسی جنوب ایران خواهد بود.
