کمون مردگان یا مرثیه‌ای برای پیراهن خونی سوفیا اثر فرید قدمی

معرفی کتاب کمون مردگان یا مرثیه‌ای برای پیراهن خونی سوفیا

اگر رمانی می‌خواهید که مرز میان تاریخ، زندگی نویسنده، شعر و سیاست را جابه‌جا کند، کمون مردگان یا مرثیه‌ای برای پیراهن خونی سوفیا انتخابی متفاوت است. فرید قدمی در این اثر، روایت‌هایی چندلایه را در زمان‌ها و مکان‌های گوناگون کنار هم می‌نشاند و جهانی می‌سازد که در آن گذشته و حال، واقعیت و خیال، و طنز و تراژدی پیوسته یکدیگر را قطع می‌کنند.

این رمان از تجربه اقامت راوی در بلغارستان آغاز می‌شود، اما خیلی زود به الموت قرون وسطی و زندگی رازآمیز ولادیمیر مایاکوفسکی راه پیدا می‌کند. زبان اصلی اثر فارسی است، بااین‌حال بخش‌هایی به زبان‌های بلغاری، انگلیسی، فرانسه، روسی و آلمانی نوشته شده‌اند. همین گوناگونی زبانی و روایی، خواننده را با تجربه‌ای ادبی روبه‌رو می‌کند که به یک مسیر خطی و معمول داستان‌گویی محدود نمی‌ماند.

درباره کتاب کمون مردگان یا مرثیه‌ای برای پیراهن خونی سوفیا

ساختار رمان بر سه روایت اصلی استوار است. روایت نخست وجهی اتوبیوگرافیک دارد و راوی اول‌شخص در آن از تجربه‌های خود در دوره اقامتش در بلغارستان می‌گوید. روایت دوم به الموت ایران در قرون وسطی می‌رود؛ جایی که پس از شکل‌گیری حکومت اسماعیلیه به دست حسن صباح، حسن علی ذکره‌السلام اعلام قیامت می‌کند و دو فرستاده را برای ترور صلاح‌الدین ایوبی و پادشاه اورشلیم می‌فرستد.

روایت سوم به زندگی ولادیمیر مایاکوفسکی، شاعر مشهور روس، اختصاص دارد. این بخش از مسکو آغاز می‌شود و در شهرهای برلین، پاریس و استانبول ادامه پیدا می‌کند تا سرانجام به صوفیه، پایتخت بلغارستان، برسد. در روایت فرید قدمی، ماجرای مرگ مایاکوفسکی صورتی رازآمیز پیدا می‌کند: او در مسکو خودکشی نمی‌کند، بلکه دانشجویی ایرانی نقش خودکشی او را بازی می‌کند و مایاکوفسکی با مشایعت استالین راهی برلین می‌شود.

این سه خط داستانی در زمان‌های تاریخی متفاوت جریان دارند، یکدیگر را می‌شکنند و در نهایت به هم می‌رسند. شهرهایی مانند صوفیه، پاریس، استانبول، الموت، برلین، مسکو، بورگاس و روسه تنها پس‌زمینه رویدادها نیستند؛ بلکه به شکل‌گیری فضای متحرک و چندمرکزی رمان کمک می‌کنند. خواننده در طول این مسیر با چهره‌هایی چون استالین، مایاکوفسکی، واپتساروف، جیمز جویس، حسن صباح، حسن علی ذکره‌السلام و راشدالدین سنان مواجه می‌شود.

یکی از ویژگی‌های برجسته کتاب، درهم‌آمیختن روایت تاریخی با نگاه انتقادی و طنز سیاسی است. قدمی در بخش‌هایی از رمان، از جمله رشته‌ای از توییت‌ها که به زبان انگلیسی نوشته شده، چهره‌های سیاسی معاصر مانند دونالد ترامپ، ماکرون، رئیس‌جمهور بلغارستان، محمدجواد ظریف و کیم جونگ اون را دستمایه طنز قرار می‌دهد. این بخش‌ها در کنار روایت‌های تاریخی و ادبی، نشان می‌دهند که رمان به‌دنبال بازسازی ساده گذشته نیست؛ بلکه از تاریخ و سیاست برای پرسش‌گری و ایجاد برخورد میان دیدگاه‌ها استفاده می‌کند.

فضای کتاب هم‌زمان رازآمیز، پرتحرک و اندیشمندانه است. تغییر زبان، جابه‌جایی زمان، ورود شخصیت‌های تاریخی و مشهور، و قطع‌شدن روایت‌ها از یکدیگر، از خواننده توجه و همراهی فعال می‌طلبد. در عوض، این شیوه فرصتی فراهم می‌کند تا تاریخ الموت، زندگی مایاکوفسکی، تجربه مهاجرت یا اقامت و مسائل سیاسی معاصر در یک چشم‌انداز ادبی واحد کنار هم دیده شوند.

نویسنده کتاب کمون مردگان یا مرثیه‌ای برای پیراهن خونی سوفیا

فرید قدمی، زاده ۱۳۶۴، نویسنده، مترجم و منتقد چپ‌گرای ایرانی است. رمان‌های او با فرم‌گرایی، نگاه انتقادی و طنز شناخته می‌شوند و همین ویژگی‌ها در کمون مردگان یا مرثیه‌ای برای پیراهن خونی سوفیا نیز حضور پررنگ دارند. او در این کتاب به‌جای روایت یکدست و متعارف، از چندصدایی، گوناگونی زبانی و برخورد میان زمان‌های تاریخی بهره می‌گیرد.

نخستین رمان او مایا یا قصه آپارتمانی در خیابان کریم‌خان نام دارد. از فرید قدمی چهار رمان تألیفی، سی‌ودو اثر ترجمه ادبی، دو کتاب تألیفی در حوزه فلسفه و هنر و چهار کتاب علمی در حوزه ریاضیات و مهندسی منتشر شده است. آشنایی او با ادبیات، ترجمه، فلسفه و هنر، در رویکرد چندوجهی این رمان و توجه آن به زبان، تاریخ و ایده‌ها بازتاب پیدا می‌کند.

خرید کتاب کمون مردگان یا مرثیه‌ای برای پیراهن خونی سوفیا به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

این کتاب برای خوانندگانی مناسب است که از رمان‌های فرم‌گرا، چندلایه و غیرخطی لذت می‌برند و دوست دارند ادبیات را در مرز میان تاریخ و خیال دنبال کنند. اگر به رمان‌هایی درباره شخصیت‌های واقعی، رخدادهای تاریخی، تجربه اقامت در سرزمینی دیگر و برخورد میان فرهنگ‌ها علاقه دارید، ساختار این اثر می‌تواند برایتان جذاب باشد.

کمون مردگان یا مرثیه‌ای برای پیراهن خونی سوفیا همچنین انتخابی مناسب برای کسانی است که به مایاکوفسکی، تاریخ الموت، ادبیات روس، روایت‌های سیاسی و طنز انتقادی توجه دارند. خوانندگان باید انتظار داستانی ساده و خطی را نداشته باشند؛ این رمان با تغییر زمان، زبان و زاویه روایت، تجربه‌ای مشارکتی می‌سازد و از شما می‌خواهد ارتباط میان بخش‌های پراکنده آن را دنبال کنید.

اگر به آثاری علاقه‌مندید که هم‌زمان ماجرایی رازآمیز، نگاهی تاریخی و زبانی طنزآمیز داشته باشند، این رمان می‌تواند انتخابی خواندنی باشد. در نهایت، ارزش مطالعه آن در همین ترکیب متفاوت است: کتابی که از صوفیه تا الموت و از مسکو تا پاریس حرکت می‌کند، چهره‌های تاریخی و سیاسی را کنار هم می‌آورد و با روایتی انتقادی، مرزهای معمول رمان را به چالش می‌کشد.