به دنبال مادر اثر دبورا الیس

معرفی کتاب به دنبال مادر

وقتی جنگ خانه و خانواده را از کودکی می‌گیرد، جست‌وجوی یک مادر به سفری برای زنده‌ماندن، شناختن خود و پیدا کردن معنای خانواده تبدیل می‌شود. «به دنبال مادر» نوشته‌ی دبورا الیس، رمانی اجتماعی و جوان‌وبزرگسال است که سرنوشت کودکان افغانستان جنگ‌زده را از نزدیک و با نگاهی انسانی روایت می‌کند.

این کتاب ادامه‌ی ماجرای پروانه است؛ دختری که در جلد نخست مجموعه‌ی افغانستان، برای تأمین معاش خانواده‌اش در دوران سلطه‌ی طالبان، ناچار شد ظاهر و هویت پسری را به خود بگیرد. اکنون پدر پروانه در زندان از دنیا رفته و مادر، خواهر و برادرش در نقطه‌ای نامعلوم از افغانستان به سر می‌برند. پروانه برای یافتن آن‌ها، بار دیگر با نام «قاسم» راهی سفری دشوار می‌شود.

درباره کتاب به دنبال مادر

داستان در افغانستانی می‌گذرد که کابل در ویرانی فرو رفته و آثار جنگ در روستاها، جاده‌ها و زندگی مردم دیده می‌شود. پروانه، با وجود سن کم، باید تصمیم‌هایی بزرگ‌تر از توان معمول یک کودک بگیرد. زن‌بودن در فضای ناامن داستان می‌تواند جان او را تهدید کند؛ به همین دلیل، پنهان کردن هویت و پذیرفتن نقش یک پسر به ابزاری برای ادامه‌ی مسیر تبدیل می‌شود. با این حال، این تغییر ظاهر از پرسش‌های مربوط به هویت او کم نمی‌کند و نشان می‌دهد جنگ چگونه حتی حق ساده‌ی خودبودن را از انسان‌ها می‌گیرد.

پروانه در مسیر جست‌وجوی خانواده‌اش تنها نمی‌ماند. او با نوزادی به نام حسن و پسری معلول به نام آصف روبه‌رو می‌شود و میان این سه کودک، رابطه‌ای شکل می‌گیرد که از نیاز و ناچاری آغاز می‌شود، اما به محبت، مسئولیت‌پذیری و همدلی می‌رسد. آن‌ها در کنار یکدیگر از روستاهای ویران‌شده، زمین‌های مین‌گذاری‌شده و اردوگاه‌های پناهندگان عبور می‌کنند. گرسنگی، بیماری و خطر مرگ همیشه همراهشان است، اما پیوند میانشان امکان ادامه دادن را فراهم می‌کند.

دبورا الیس جنگ را فقط مجموعه‌ای از درگیری‌های بیرونی نشان نمی‌دهد. در این رمان، جنگ خانواده‌ها را از هم می‌پاشد، اعتماد و امنیت را از میان می‌برد و کودکان را پیش از زمان طبیعی خود با فقدان و مسئولیت روبه‌رو می‌کند. پروانه نماینده‌ی کودکانی است که در میان ترس و ویرانی، مجبور به بلوغ زودرس می‌شوند؛ با این تفاوت که روایت از نگاه او، در کنار درد، شهامت و توانایی شگفت‌انگیز کودکی برای مراقبت از دیگران را نیز آشکار می‌کند.

نثر کتاب ساده، مستقیم و قابل‌فهم است و همین ویژگی آن را برای مخاطب نوجوان مناسب می‌کند؛ اما موضوعاتش برای خوانندگان بزرگسال نیز تکان‌دهنده و تأمل‌برانگیز است. نویسنده واقعیت‌های تلخ جنگ را بدون اغراق و نمایش‌گری بیان می‌کند و به‌جای تمرکز صرف بر خشونت، پیامدهای انسانی آن را به تصویر می‌کشد. روایت در بخش‌هایی حالتی اپیزودیک پیدا می‌کند، با این حال نیروی عاطفی شخصیت‌ها و تصویرهای زنده از زندگی کودکان، تجربه‌ی خواندن را پیش می‌برد.

در اوج این سفر، پروانه مادرش را در اردوگاهی شلوغ پیدا می‌کند؛ دیداری که با اندوه از دست دادن پدر و برادرش همراه است. این لحظه، مانند بسیاری از بخش‌های رمان، شادی و سوگ را کنار هم قرار می‌دهد. کتاب در نهایت یادآوری می‌کند که خانواده فقط پیوندی خونی نیست؛ گاهی کسانی که در دشوارترین شرایط بار زندگی را با ما تقسیم می‌کنند، به نزدیک‌ترین اعضای خانواده تبدیل می‌شوند. از دل این فضای سنگین، همدلی، دوستی و شفقت همچون کورسویی از امید پدیدار می‌شود.

نویسنده کتاب به دنبال مادر

دبورا الیس نویسنده‌ای کانادایی و فعال حقوق بشر است. دغدغه‌ی او در این اثر، نزدیک شدن به زندگی کودکانی است که جنگ، بنیادگرایی و فروپاشی اجتماعی فرصت کودکی را از آن‌ها گرفته است. او به‌جای ارائه‌ی تصویری دور و کلی از افغانستان، تجربه‌ی رنج را از مسیر زندگی پروانه و همراهانش ملموس می‌کند.

رویکرد الیس در «به دنبال مادر» ساده اما اثرگذار است. او از نگاه پروانه، ترس، فقدان، گرسنگی و بی‌پناهی را در کنار مراقبت و امید قرار می‌دهد. نتیجه، روایتی آموزشی و انسانی است که می‌تواند مخاطب نوجوان را با پیامدهای جنگ آشنا کند و خواننده‌ی بزرگسال را به بازاندیشی درباره‌ی معصومیت ازدست‌رفته، هویت و معنای همبستگی وادارد.

خرید کتاب به دنبال مادر به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به رمان‌های اجتماعی و داستان‌های جوان‌وبزرگسال علاقه دارید، «به دنبال مادر» می‌تواند انتخابی مناسب برای شما باشد؛ به‌ویژه اگر می‌خواهید داستانی درباره‌ی کودکان درگیر جنگ، تاب‌آوری و جست‌وجوی خانواده بخوانید. این کتاب برای خوانندگانی جذاب است که روایت‌های واقع‌گرایانه و عاطفی را به داستان‌های صرفاً سرگرم‌کننده ترجیح می‌دهند و به موضوعاتی مانند هویت، مسئولیت‌پذیری و از دست رفتن امنیت توجه دارند.

این رمان را به نوجوانانی پیشنهاد می‌کنیم که با داستان‌هایی درباره‌ی افغانستان، پناهندگی و زندگی در شرایط دشوار ارتباط برقرار می‌کنند؛ همچنین بزرگسالانی که به ادبیات انسانی و روایت‌های مربوط به حقوق کودکان علاقه‌مندند، از لایه‌های اخلاقی و عاطفی آن بهره می‌برند. هنگام انتخاب این کتاب، انتظار سفری آسان یا روایتی بی‌دغدغه نداشته باشید؛ با داستانی روبه‌رو هستید که تلخی جنگ را جدی می‌گیرد، اما در میان ویرانه‌ها برای محبت و امید نیز جایگاهی روشن پیدا می‌کند.