از گوشه و کنارترجمه اثر علی صلحجو
معرفی کتاب از گوشه و کنارترجمه
ترجمه فقط جابهجایی واژهها از زبانی به زبان دیگر نیست؛ پشت هر انتخاب مترجم، پرسشی درباره معنا، فرهنگ، سبک و نسبت میان اثر و بازآفرینی آن قرار دارد. کتاب «از گوشه و کنارترجمه» نوشته علی صلحجو، مجموعهای از بحثها و تأملات درباره همین پرسشهاست؛ کتابی که ترجمه را از جنبههای زبانی، ادبی، فرهنگی و نظری بررسی میکند.
علی صلحجو در این اثر، به سراغ موضوعاتی میرود که برای دانشجویان ترجمه، مترجمان حرفهای و علاقهمندان مسائل ترجمه اهمیت دارند. او با زبانی ساده و دور از پیچیدهنمایی، مسائل گوناگون این حوزه را در طرحهایی گیرا و تا جای ممکن مصداقی پیش میبرد. در نتیجه، خواننده با متنی روبهروست که هم جنبه آموزشی و تحلیلی دارد و هم او را به بازاندیشی درباره تجربه خواندن و ترجمه دعوت میکند.
درباره کتاب از گوشه و کنارترجمه
کتاب با مقایسه تألیف و ترجمه آغاز میشود و این دو فعالیت را از نظر زبانی و فلسفی زیر نظر میگیرد. یکی از پرسشهای محوری اثر این است که ترجمه به خود اثر اختصاص دارد یا به مطلبی درباره اثر. از همین مسیر، تفاوت ترجمه و تفسیر، امکان ترجمه دوباره و چندباره، و دلیل نیاز به ترجمه مطرح میشود. این بحثها نشان میدهند که ترجمه فرایندی یکلایه و کاملاً مکانیکی نیست.
در بخشهای مختلف کتاب، جایگاه ترجمه در جهان عرب و آمریکا با توجه به نسبت آثار بومی و آثار ترجمهشده بررسی میشود. نویسنده همچنین تأثیر ترجمه بر تألیف شعر فارسی و تغییر ذائقه ادبی را به بحث میگذارد و پیامدهای منفی احتمالی آن، از جمله مسئله تهاجم فرهنگی، را بررسی میکند. این نگاه، ترجمه را در پیوند با ادبیات و فرهنگ قرار میدهد، نه جدا از آن.
بخش دیگری از مباحث به انتخابهای عملی و دشواریهای زبانی مترجم مربوط است. بومیسازی کتابهای آموزشی انگلیسی، ترجمه به زبان مادری و ترجمه از زبان مادری، ترجمه دقیق و تحتاللفظی، امانت، انسجام متن، بازسازی و ابهامزدایی از جمله موضوعاتی هستند که در این مجموعه مطرح میشوند. خواننده در این بحثها با مسئلهای اساسی روبهرو میشود: چگونه میتوان میان وفاداری به متن و انتقال درست معنا تعادل برقرار کرد؟
ترجمه نام خاص و عنوان، اصطلاح و ضربالمثل، نقلقول و واژهها و نامهای تابو نیز در شمار موضوعات کتاب قرار دارند. این مباحث به دشواریهایی میپردازند که هنگام انتقال عناصر وابسته به فرهنگ، عادت زبانی یا زمینه خاص پدید میآیند. توجه به همسایگیهای معنایی، حوزههای معنایی خاص و ظرفیتهای زبان مقصد نیز نشان میدهد که موفقیت ترجمه تنها به دانستن دو زبان وابسته نیست؛ شناخت امکانات زبان مقصد و کارکرد واژهها در آن نیز اهمیت دارد.
اثر در ادامه، نقش زبان مادری، تفاوتهای فرهنگی، ایدئولوژی و مواضع نویسنده، مترجم و مخاطب را بررسی میکند. تسلط و احاطه به موضوع، یافتن کمبودهای موجود در فرهنگ لغت زبان مقصد، ساختارشکنی و کلیشهها و دامهای ترجمه، دامنه بحث را گستردهتر میکنند. همچنین نظریات ناباکوف درباره ترجمه و مسیر نادرست نقد ترجمه، فرصتی برای توجه به اختلاف دیدگاهها و شیوههای گوناگون داوری درباره ترجمه فراهم میآورد.
یکی از ویژگیهای مهم کتاب، کنار هم نشاندن مسائل نظری و نمونههای ملموس ترجمه است. از یک سو، موضوعاتی مانند فمینیسم در ترجمه، تشبیه ترجمه به زن و نگاههای مردسالارانه مطرح میشود؛ از سوی دیگر، مسائل کاملاً زبانی مانند ابهام، اصطلاح، عنوان و ضربالمثل بررسی میشوند. به این ترتیب، ترجمه هم بهعنوان موضوعی نظری و فرهنگی و هم بهعنوان کاری دقیق و روزمره دیده میشود.
«از گوشه و کنارترجمه» برای خوانندهای مناسب است که میخواهد فراتر از تعریفهای ساده درباره ترجمه فکر کند. این کتاب توضیح میدهد چرا ترجمه بر ادبیات، سلیقه خوانندگان و رابطه فرهنگها اثر میگذارد و چرا هر تصمیم مترجم میتواند بر دریافت مخاطب از اثر تأثیر بگذارد. زبان روشن اثر نیز کمک میکند بحثهای تخصصی بدون دشوارگویی دنبال شوند.
نویسنده کتاب از گوشه و کنارترجمه
علی صلحجو در «از گوشه و کنارترجمه» نویسندهای است که دغدغههای اصلی خود را بر مسائل ترجمه متمرکز کرده است. رویکرد او در این کتاب، ترکیبی از نگاه زبانی، ادبی، فلسفی و فرهنگی است. او بهجای محدود کردن ترجمه به یافتن معادل واژهها، رابطه آن را با تألیف، تفسیر، نقد، ادبیات و فرهنگ بررسی میکند.
شیوه طرح مطالب، ساده و روشن است و از پیچیدهنمایی فاصله دارد. صلحجو موضوعات متنوعی مانند امانت، بازسازی، تأثیر زبان مادری، ایدئولوژی، تفاوت فرهنگی و نقد ترجمه را در کنار مسائل جزئیتر اما مهمی همچون نام خاص، اصطلاح و کلیشههای زبانی قرار میدهد. حاصل این رویکرد، تصویری چندوجهی از ترجمه است که هم برای مطالعه آموزشی و هم برای تأمل حرفهای در کار مترجم قابل استفاده است.
خرید کتاب از گوشه و کنارترجمه به چه کسانی پیشنهاد میشود؟
اگر دانشجوی رشته ترجمه هستید، این کتاب میتواند شما را با طیف گستردهای از پرسشهای نظری و عملی این حوزه روبهرو کند. مطالب آن برای مرور موضوعاتی مانند ترجمه به زبان مادری، نقد ترجمه، امانت، انسجام متن، تفاوت فرهنگی و انتخاب معادل، زمینهای مناسب فراهم میآورد. زبان ساده کتاب نیز مطالعه آن را برای کسانی که در آغاز مسیر آشنایی با مطالعات ترجمه هستند، قابلدسترستر میکند.
مترجمان حرفهای نیز میتوانند از بحثهای کتاب برای بازنگری در تصمیمهای زبانی و مواجهه خود با متن بهره بگیرند؛ بهویژه هنگامی که با عنوان، نام خاص، ضربالمثل، اصطلاح، ابهام یا کمبودهای فرهنگ لغت زبان مقصد روبهرو میشوند. کتاب بهجای ارائه تصویری تکبعدی از ترجمه، اختلاف دیدگاهها و دشواریهای انتخاب را پیش چشم خواننده میگذارد.
در نهایت، اگر به رابطه ترجمه و ادبیات، تغییر ذائقه ادبی، تفاوت نگاه شرق و غرب، اثرگذاری فرهنگی ترجمه یا نقش ایدئولوژی در انتقال معنا علاقه دارید، «از گوشه و کنارترجمه» انتخابی همدلانه با این علایق است. از این کتاب انتظار داستان یا دستورالعملی گامبهگام نداشته باشید؛ آنچه در اختیار شما قرار میگیرد، مجموعهای تحلیلی و متنوع درباره تجربه، مسئلهها و پیچیدگیهای ترجمه است.
