سینمای عباس کیارستمی اثر روبرت صافاریان

معرفی کتاب سینمای عباس کیارستمی

عباس کیارستمی را نمی‌توان فقط با چند فیلم شناخته‌شده یا موفقیت‌های بین‌المللی‌اش تعریف کرد؛ مسیر فیلم‌سازی او در پیوند با دگرگونی‌های اجتماعی، تجربه‌های شخصی و تغییرات رسانه‌ای شکل گرفته است. کتاب سینمای عباس کیارستمی نوشته روبرت صافاریان، تلاشی تحلیلی برای دنبال‌کردن همین مسیر و شناخت زبان سینمایی ویژه فیلم‌ساز است.

این کتاب زندگی‌نامه عباس کیارستمی نیست و قرار نیست به جست‌وجو در زندگی خصوصی او بپردازد. موضوع اصلی آن سینمای کیارستمی است؛ سینمایی که از فیلم‌ها، گفت‌وگوها و دیدگاه‌های او قابل شناخت است. نویسنده نزدیک به چهار دهه فعالیت سینمایی او را بررسی می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه آثار یک فیلم‌ساز مؤلف، در مواجهه با شرایط تاریخی و اجتماعی، تغییر می‌کنند و شکل‌های تازه‌ای به خود می‌گیرند.

درباره کتاب سینمای عباس کیارستمی

روبرت صافاریان سینمای عباس کیارستمی را در سه دوره اصلی بررسی می‌کند: سال‌های پیش از انقلاب، دوره پس از انقلاب تا اوایل دهه هشتاد و سال‌های دهه هشتاد تا امروز. این تقسیم‌بندی فقط یک ترتیب زمانی ساده نیست، بلکه بر اساس تغییراتی شکل گرفته است که بر زبان و بیان سینمایی کیارستمی اثر گذاشته‌اند. انقلاب ۱۳۵۷ ایران، فروپاشی شوروی و انقلاب دیجیتال در عرصه رسانه، از مهم‌ترین نقاط عطف این نگاه تحلیلی هستند.

در بخش نخست، فیلم‌های پیش از انقلاب از دوره بدون کلام و فیلم مسافر تا فیلم‌های آموزشی و گزارش بررسی می‌شوند. این بخش با جمع‌بندی دوره پیش از انقلاب پایان می‌یابد و زمینه‌ای برای فهم مسیری فراهم می‌کند که کیارستمی در سال‌های بعد طی کرده است. بخش دوم به دوره پس از انقلاب و پیش از جشنواره‌ها، فیلم خانه دوست کجاست و مشق شب، فیلم کلوزآپ نمای نزدیک و دهه هفتاد اختصاص دارد.

در بررسی دهه هفتاد، جایگاه چهار فیلمی که کیارستمی را به فیلم‌سازی بین‌المللی تبدیل کردند، اهمیت ویژه‌ای دارد. زندگی و دیگر هیچ و زیر درختان زیتون، در کنار خانه دوست کجاست، معمولاً سه‌گانه کوکر دانسته می‌شوند؛ زیرا رویدادهای هر سه فیلم در شمال ایران و روستای کوکر رخ می‌دهند. پرداختن به این آثار، امکان شناخت بهتر تداوم‌ها و تغییرات سینمای کیارستمی را فراهم می‌کند، بی‌آنکه فیلم‌ها از زمینه تاریخی و هنری خود جدا شوند.

بخش سوم کتاب به فیلم ده، بازگشت به زن و شهر، فیلم‌های تجربی مانند شیرین، پنج و راه‌ها و همچنین فیلم‌های خارجی می‌پردازد. در این قسمت، گستره تجربه‌های سینمایی کیارستمی و حرکت او میان شکل‌های گوناگون فیلم‌سازی دنبال می‌شود. نویسنده در سراسر کتاب تلاش می‌کند تحولات آثار را با تجربه زندگی و فیلم‌سازی، تصادف‌ها، تصمیم‌های آگاهانه و دگرگونی شرایط بیرونی مرتبط کند.

ویژگی مهم این تحلیل آن است که میان نگاه مؤلف‌گرایانه به کیارستمی و نقش شرایط اجتماعی تعادل برقرار می‌کند. از یک سو، تداوم دغدغه‌ها و ویژگی‌های شخصی فیلم‌ساز در آثارش دیده می‌شود و از سوی دیگر، تغییرات اجتماعی و رسانه‌ای در دگرگونی زبان سینمایی او نادیده گرفته نمی‌شوند. فصل پایانی با عنوان «پست‌مدرنیستی سنت‌گرا» می‌کوشد شخصیت هنری و سینمایی کیارستمی را جمع‌بندی کند. بنابراین خواننده با کتابی درباره سیر، سبک و دگرگونی‌های سینمایی یک فیلم‌ساز روبه‌رو است، نه روایتی زندگی‌نامه‌ای از او.

نویسنده کتاب سینمای عباس کیارستمی

روبرت صافاریان در این کتاب با تمرکز بر فیلم‌ها، گفت‌وگوها و دیدگاه‌های عباس کیارستمی، رویکردی تحلیلی به کارنامه او دارد. نقطه تمرکز نویسنده، کشف زندگی خصوصی فیلم‌ساز نیست؛ بلکه بررسی آن بخش از شخصیت هنری کیارستمی است که در آثار و نگاه سینمایی‌اش آشکار می‌شود. صافاریان با قرار دادن فیلم‌ها در دوره‌های تاریخی و اجتماعی مشخص، تغییرات زبان و بیان سینمایی را دنبال می‌کند و نسبت میان تجربه فردی فیلم‌ساز و شرایط بیرونی را به بحث می‌گذارد. حاصل این رویکرد، تصویری منسجم از سینمای کیارستمی در دوره‌های مختلف فعالیت اوست.

خرید کتاب سینمای عباس کیارستمی به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به سینمای عباس کیارستمی علاقه دارید و می‌خواهید فراتر از معرفی چند فیلم، مسیر شکل‌گیری و تحول نگاه او را بشناسید، این کتاب انتخابی مناسب برای شماست. مطالعه آن برای دوستداران نقد فیلم، سینمای ایران و بررسی آثار فیلم‌سازان مؤلف نیز جذاب خواهد بود؛ به‌ویژه اگر به رابطه میان فیلم و شرایط اجتماعی اهمیت می‌دهید.

این کتاب برای کسانی مناسب است که می‌خواهند فیلم‌هایی مانند خانه دوست کجاست، زندگی و دیگر هیچ، زیر درختان زیتون، کلوزآپ نمای نزدیک، ده، شیرین، پنج و راه‌ها را در چارچوبی گسترده‌تر ببینند. انتظار شما از این اثر باید خواندن یک تحلیل دوره‌بندی‌شده و موضوع‌محور باشد؛ تحلیلی که به جای روایت زندگی شخصی، بر زبان سینمایی، تغییرات هنری و زمینه‌های مؤثر بر فیلم‌های کیارستمی تمرکز دارد. در نهایت، سینمای عباس کیارستمی می‌تواند راهی برای بازنگری در کارنامه یکی از مهم‌ترین فیلم‌سازان ایرانی در سطح بین‌المللی و فهم بهتر ویژگی‌های متمایز سینمای او باشد.