زندگی انسان و فرمانروای گرسنگان اثر لیانید آندری یف

معرفی کتاب زندگی انسان و فرمانروای گرسنگان

نویسندگان بزرگ و شناخته شده‌ای در ادبیات روسیه را می‌توان نام برد که در زمینه‌ی داستان نویسی و نمایش‌نامه نویسی بسیار شناخته شده و محبوب‌اند. افرادی مانند فئودور داستایوفسکی، لئو تولستوی، لیوان تورگنیف، میخائیل بولگاکوف و... نویسنده‌های محبوبی از ادبیات روسیه هستند که آثار آنها در بازار کتاب ایران هم توسط مترجمین زیادی به فارسی درآمده و هم ناشران متعددی آثار این نویسندگان را به چاپ رسانده‌اند. اما شاید لئانید نیکولایویچ آندری‌یف یکی از نویسنده‌های روس باشد که در ایران کمتر به آن پرداخته شده باشد.

او یکی از مشهورترین نویسندگان روس در آغاز سده‌ی بیستم میلادی است و آثارش ریشه‌های عمیق انسان‌گرایانه دارد و مملو از طغیان‌گری در برابر بی عدالتی‌های عیان و تضادهای عقیدتی و فلسفی بی پاسخ جهان است. از آثار شناخته شده‌ی آندری‌یف می‌توان به پرتگاه (۱۹۰۲)، زندگی واسیلی فیوسکی (۱۹۰۴)، خنده‌ی سرخ (۱۹۰۵)، هفت نفری که به دار آویخته شدند (۱۹۰۸) و دفتر خاطرات شیطان (۱۹۱۹) اشاره کرد. کتاب حاضر یعنی نمایشنامه‌های «زندگی انسان و فرمانروای گرسنگان» در سال‌های ۱۹۰۶ و ۱۹۰۷ میلادی توسط آندری‌یف تالیف شده‌اند و در قالب یک کتاب در سال ۱۳۹۹ توسط نشر هرمس و با ترجمه‌ی آبتین گلکار در ایران به چاپ رسیده‌ است.

این دو نمایشنامه در قالب ادبی اکسپرسیونیسم نوشته شده‌اند و در آنها نگاهی پوچ انگارانه و اغلب تیره به این دنیا و نقش انسان وجود دارد. نویسنده با زبانی اغراق آمیز و آغشته به طنزی سیاه، سرنوشت شوم انسان را به تصویر کشیده و با فرمی نمادین این تیره‌بختی را برای انسان حتمی می‌داند. اما با وجود قطعی بودن این سرنوشت نویسنده همواره سعی بر این دارد که انسان را چه در صورت فردی و چه در قالب یک اجتماع، شخصیتی مبارز و تسلیم ناپذیر جلوه دهد و نوع نگاه آندری‌یف به انسان ظرافت‌هایی را در این دو نمایشنامه رقم می‌زند که آنها را تبدیل به آثاری بسیار شاعرانه، تلخ و دگرگون کننده تبدیل می‌کند و مخاطب با خواندن آن تحت تاثیر قرار گرفته و به فکر فرو می‌رود.

زندگی انسان (ماده‌ی پنج گانه استقامت)

نمایشنامه‌ی اول کتاب زندگی انسان و فرمانروای گرسنگان با نام «زندگی انسان»، یک برداشت نمادین و بسیار شاعرانه از زندگی آدمی از بدو تولد او تا به هنگام مرگ است. نویسنده به این دنیا آمدن انسان را به فروزان شدن شمعی مانند می‌کند که پیوسته با حرکت او در زندگی می‌سوزد و در آخر به هنگام مرگ در حالی به طور کامل آب شده شعله‌هایش خاموش شده و انسان به پایان زندگی‌اش می‌رسد. داستان در این نمایشنامه قرار نیست غافلگیری یا ابهامی داشته باشد.

همه چیز به طور کامل با حقیقتی سخت و عریان نوشته شده است و ما می‌دانیم که قرار است زندگی انسان را در پنج پرده مطالعه کنیم و در آخر با مرگ او پرده‌ی نمایش پایین بیاید. پنج پرده که به بدو تولد انسان، دوران جوانی یا به عبارتی عشق و فقر، دوران شکوه و جشن انسانی، دوران مصیبت و فقدان انسان و دورا ن پایانی و مرگ انسان می‌پردازد. در این نمایشنامه خط داستانی محور اصلی آن نیست بلکه نحوه‌ی روایت و نگرش نویسنده به چگونگی زندگی انسان است که آن را از دیگر نمایشنامه‌ها متمایز می‌کند. توصیف اینکه نویسنده فضای زندگی انسان را در این پنج پرده چگونه و با چه لحنی روایت می‌کند کار آسانی نیست و مفصل باید به آن پرداخت. شما می‌توانید بررسی تفصیلی این نمایشنامه را در مجله‌ی کتابچی مطالعه کنید. البته پیشنهاد ما این است که ابتدا این نمایشنامه را مطالعه کرده و سپس به سراغ بررسی آن بروید تا با زوایای دید مختلف نسبت به این کتاب بیشتر آشنا شوید.

فرمانروای گرسنگان ( شورش محکوم به شکست)

در نمایشنامه‌ی دوم کتاب یعنی «فرمانروای گرسنگان» با اثری بسیار دردناک و تلخ مواجهیم. آندری‌یف در این نمایشنامه انسان‌ها را به دو بخش تقسیم می‌کند. بخش اول مرفهان بی‌درد و به نوعی طبقه‌ی اشرافی جامعه و بخش دوم کارگران و بی‌سروپایان که آنها را گرسنگان خطاب می‌کند. خط‌کشی میان این دو گروه به طرز بی‌رحمانه‌ای صورت گرفته و انگاری که هیچ گزندی در این دنیا بر مرفهان جامعه وارد نمی‌شود و تمام پلیدی‌ها و شوربختی‌ها گریبان‌گیر گرسنگان است.

وقتی که این اثر را مطالعه می‌کنید حس می‌کنید که هیچ روزنه‌ی امیدی برای گرسنگان نیست و آنها به صرف اینکه از گرسنگان‌اند محکوم به زندگی تاریک و پر از درد و رنج هستند. اما فردی در میان آنها با عنوان فرمانروای گرسنگان مدام به آنها امید می‌دهد آنها را از درد و رنجی که گرفتارش هستند، دعوت به آرامش می‌کند و وعده‌ی روزی را می‌دهد که نزدیک است و آنها باید بر علیه جامعه‌ی مرفه و این نظم نانوشته‌ی تلخ شورش کنند. در سراسر این نمایش ما با فرجام خواهی گرسنگان و بی‌سروپایان طرف هستیم و آنها را در حالی تجربه می‌کنیم که رنج می‌کشند و از عدالت دنیایی که در آن زیست می‌کنند گله دارند.

حتی در پرده‌ای از این نمایش به نام محاکمه‌ی گرسنگان نویسنده به شکلی طنزگونه ولی بسیار تلخ این گرسنگان را سر میز محاکمه می‌برد و آنها را به جرم‌هایی تلخ که از سر بیچارگی گرفتار آن شده‌اند محکوم به مرگ می‌کنند. فضای روایی داستان فرمانروای گرسنگان هم مانند «زندگی انسان» تاکید بسیاری بر تلخی گزنده و قطعیت سرنوشت بشر دارد. اما در اینجا هم با مبارزه طرف هستیم و انسان‌های بی سروپایی که حتی پس از مرگ هم هراس بر دل فاتحان مرفه می‌اندازند.

خواندن کتاب زندگی انسان و فرمانروای گرسنگان به چه افرادی پیشنهاد می‌شود؟

• کتاب زندگی انسان و فرمانروای گرسنگان برای آن افرادی که به نویسندگان روسی علاقه‌ی زیادی دارند، حکم یک مکمل بسیار قوی را دارد که با خواندن آن می‌توانند خط فکری و زاویه‌ی دیدی تازه و جدید را در قلم آندری‌یف بیابند.

• اگر از علاقه‌مندان به سبک ادبی اکسپرسیونیسم هستید و می‌خواهید نمایشنامه‌ای بسیار نمادگرایانه و فلسفی را مطالعه کنید، این کتاب مناسب شماست.

• اثر پیش رو یکی از آثار درخشان با مضامین پوچ انگارنه است که دوست داران این مکتب فلسفی را بسیار تحت تاثیر قرار می‌دهد.

• آن دسته از افرادی که علاقه به نوشتن دارند و سوای بحث خط داستانی، نیاز به مطالعه و پژوهش در چگونگی روایت داستان دارند. از این کتاب نکات بسیار ارزشمند و کاربردی را می‌توانند بدست آورند.

چرا کتاب زندگی انسان و فرمانروای گرسنگان را خریداری کنیم؟

در سال‌های اخیر تعداد بیشتری از آثار لئونید آندری‌یف در ایران ترجمه و به چاپ رسیده‌اند و این اثر با ترجمه‌ی مستقیم آبتین گلکار از زبان روسی بسیار به اصل خود وفادار مانده و نگرش فلسفی و ظرافت‌های ادبی مدنظر نویسنده را به خوبی برای خواننده‌ی پارسی زبان برگردان کرده است. مطالعه‌ی این اثر شما را با تفکرات آندری‌یف در مبارزه‌ی با بی عدالتی‌های دنیا در زمانه‌ی خود و چگونگی نگرش روشن‌فکران آن دوره از ادبیات روسیه‌ی تزاری در آستانه‌ی انقلاب کمونیستی شوروی آشنا می‌کند و شما اگر به ادبیات کلاسیک روسیه علاقه داشته باشید و به خصوص یکی از نویسندگان مورد علاقه‌ی شما لئو تالستوی باشد، ممکن است خواندن آثار شاگرد معنوی او برای شما لذتی دو چندان داشته باشد.