کتاب کوچه مازیار

معرفی مجموعه‌ی کتاب کوچه

کتاب کوچه مجموعه‌ای فرهنگ‌نامه‌ای درباره زبان و زندگی مردم کوچه و خیابان است؛ اثری از احمد شاملو که با همکاری آیدا سرکیسیان شکل گرفت و به شیوه‌ای الفبایی تدوین می‌شود تا خواننده بتواند از دلِ مدخل‌ها به لایه‌های مختلف باورها، آداب و اصطلاحات رایج برسد. این مجموعه با هدف گردآوری و سامان‌دهی مجموعه‌های بزرگ از لغات، اصطلاحات و تعبیرات عامیانه، به یکی از شناخته‌شده‌ترین کارهای پژوهشی در حوزه فرهنگ عامیانه فارسی تبدیل شده است. پس از درگذشت شاملو، ادامه‌ی کار به‌عهده‌ی آیدا سرکیسیان قرار گرفت.

طرح و داستان کلی مجموعه‌ی کتاب کوچه

در کتاب کوچه، هر مدخل نقطه‌ی شروعی برای رسیدن به اجزای مرتبطِ فرهنگ عامیانه است: از لغات و ترکیب‌های گفتاری گرفته تا مثل‌ها و حکم‌ها، تعبیرات، اشاره‌ها و ارجاع‌هایی که نشان می‌دهند یک واژه یا عبارت در زمینه‌های گوناگون چگونه به کار می‌رود. این نگاهِ پیوندی باعث می‌شود فرهنگ‌نامه صرفاً یک فهرست نباشد و به مجموعه‌ای خواندنی با شواهد متنوع تبدیل شود؛ به‌ویژه زمانی که مدخل‌ها به موضوعاتی مانند آیین‌ها، روایت‌های شفاهی، بازی‌ها و باورهای توده‌ای گره می‌خورند. ساختار الفبایی مجموعه نیز مسیر جست‌وجو را روشن و منظم نگه می‌دارد.

کتاب‌های مجموعه‌ی کتاب کوچه

جلدهای کتاب کوچه، هر کدام در ادامه‌ی نظام تدوین الفبایی مجموعه قرار می‌گیرند و همان چارچوب فرهنگ‌نامه‌ای را با مدخل‌های مربوط دنبال می‌کنند.

کتاب کوچه: حرف آ

کتاب کوچه: حرف آ نخستین جلد مجموعه است که با انتشار نخستین مجلد در سال ۱۳۵۷ آغاز شد. این دفتر بر پایه‌ی همان رویکرد فرهنگ‌نامه‌ای نوشته شده و تلاش می‌کند زبان روزمره و لایه‌های عامیانه آن را در قالب مدخل‌های منظم ارائه کند. در این جلد، مدخل‌ها به عناصر مرتبط با یک واژه یا عبارت پیوند می‌خورند و از خلال آن‌ها می‌توان ردّ کاربردهای گفتاری، اصطلاحات، تعبیرها و مثل‌ها را در روایت‌های مختلف دید. کتاب کوچه از ابتدا تلاش کرده برای خواننده، مسیر خواندن را به شکل ساختاریافته پیش ببرد.

کتاب کوچه: حرف الف، دفتر اول

کتاب کوچه: حرف الف، دفتر اول ادامه‌ی کار در چارچوب تدوین الفبایی مجموعه است و با همان قالبِ جامعِ مدخل‌ها پیش می‌رود. این دفتر، همان جنس اطلاعات کتاب کوچه را ارائه می‌کند: گردآوری لغات و اصطلاحات، همراه با تعبیرات و ضرب‌المثل‌های فارسی و نیز پیوندهای ارجاعی بین اجزای مختلف فرهنگ عامیانه. خواندن این جلد برای کسانی جذاب است که دنبال فهم دقیق‌تر از کاربرد واژه‌ها در گفتار روزمره و سنت شفاهی هستند. همچنین شیوه‌ی پیگیری مدخل‌ها و ارتباطشان با حوزه‌های مختلف فرهنگی، کتاب را از یک فهرست خشک به یک روایت پژوهشیِ قابل خواندن تبدیل می‌کند.

کتاب کوچه: حرف الف، دفتر دوم

کتاب کوچه: حرف الف، دفتر دوم در ادامه‌ی همان مسیر تدوین قرار می‌گیرد و کار را با پیروی از ساختار کلی مجموعه پیش می‌برد. این دفتر نیز در چارچوب فرهنگ‌نامه‌ای کتاب کوچه، مدخل‌های مرتبط را با شواهد متعدد و ارجاع‌های زنجیره‌ای کنار هم می‌نشاند تا خواننده فقط به معنی یک واژه بسنده نکند و روند حضور آن در روایت‌های عامیانه را دنبال کند. از خلال نظم الفبایی و ارتباط موضوعیِ مدخل‌ها، کتاب به مرور تبدیل می‌شود به پنجره‌ای برای دیدن ریشه‌ها و کاربردهای گفتاری در فرهنگ مردم. این دفتر برای علاقه‌مندان به زبان کوچه و خیابان، یک ادامه‌ی ارزشمند و منسجم است.