آونگ خاطره‌های ما و دو نمایشنامه دیگر اثر عباس معروفی

معرفی کتاب آونگ خاطره‌های ما و دو نمایشنامه دیگر

وقتی گذشته در صدای ساعت‌ها، خاطره یک شیء گمشده و شعارهای جمعیتی در خیابان بازمی‌گردد، مرز میان یادآوری شخصی و آشوب اجتماعی باریک می‌شود. آونگ خاطره‌های ما و دو نمایشنامه دیگر، مجموعه‌ای از سه نمایشنامه نوشته عباس معروفی است؛ آثاری که در آن‌ها زمان، قدرت، خاطره و انسان در موقعیت‌هایی پرتنش و تأمل‌برانگیز به صحنه می‌آیند.

این کتاب برای خوانندگانی است که نمایشنامه را فقط گفت‌وگویی میان چند شخصیت نمی‌دانند و به فضای صحنه، نشانه‌ها و لایه‌های اجتماعی متن نیز توجه می‌کنند. در این مجموعه، یک ساعت‌سازی، خاطره ساعتی از دست‌رفته، صدای مبهم تظاهرات و آیین انتقال قدرت در میان عشایر سنگسر، هرکدام دریچه‌ای برای اندیشیدن به رابطه انسان با گذشته و جایگاه او در جهان پیرامونش هستند.

درباره کتاب آونگ خاطره‌های ما و دو نمایشنامه دیگر

یکی از نمایشنامه‌های این مجموعه در مغازه‌ای ساعت‌سازی آغاز می‌شود؛ صحنه‌ای که به‌صورت برشی طولی از مغازه دیده می‌شود و ساعت‌های گوناگون بر دیوارهای آن آویخته‌اند. هم‌زمان، صدای گنگ تظاهرات خیابانی از بیرون به گوش می‌رسد. مردی خوش‌پوش نزد ساعت‌ساز می‌آید و از ساعتی سخن می‌گوید که مدت‌ها پیش، در یک درگیری دوستانه، از بین رفته است. این ساعت برای او اهمیتی ویژه داشته، اما ساعت‌ساز نه مرد را به یاد می‌آورد و نه ساعتی را که درباره‌اش صحبت می‌شود.

گفت‌وگوی این دو شخصیت به‌تدریج از خاطره‌ای شخصی فراتر می‌رود. عبور جماعتی شعاردهنده از برابر مغازه و تکرار ندای «زنده باد»، زمینه را برای سخن گفتن مرد از سیاست و دلایل تنفرش از آن فراهم می‌کند. به این ترتیب، فضای ظاهراً آرام ساعت‌سازی با صدای بیرون، خاطره‌ای مبهم و گفت‌وگویی درباره سیاست در هم می‌آمیزد. ساعت در این موقعیت فقط یک وسیله نیست؛ نشانه‌ای از زمان، فراموشی و چیزی است که شاید برای یک نفر روشن و برای دیگری محو شده باشد.

در بخش دیگری از جهان این مجموعه، موضوع از یک جنایت و مکافات ساده فراتر می‌رود و به جابه‌جایی قدرت در میان عشایر می‌رسد. در عشایر سنگسر، واگذاری قدرت بر پایه سنت‌ها و اصولی مشخص شکل می‌گیرد. پدر هنگامی که پسرش به توانایی، تجربه و پشتکار لازم می‌رسد، قدرت را در گذر سال‌ها و مرحله‌به‌مرحله به او می‌سپارد تا سرانجام با آرامش، ادامه کار و زندگی را در وجود پسرش نظاره کند. این انتقال، بخشی از یک آیین است، نه تصمیمی ناگهانی و صرفاً شخصی.

تصویر بز پیشاهنگ گله، یعنی پاجنگ، این مفهوم را به شکلی نمادین و اثرگذار مجسم می‌کند. او سال‌ها گله را از گردنه‌ها، صخره‌ها، آب و آتش عبور داده است؛ اما با فرارسیدن پیری، بزهای جوان‌تر در کنارش راه رفتن می‌آموزند و یکی از آن‌ها هوشیارتر از دیگران به نظر می‌رسد. سرانجام پاجنگ، با موهای خاکستری، شاخ بلند و چشمانی فرسوده، ناتوانی خود را احساس می‌کند و بر بلندترین قله می‌ایستد؛ جایی که خاطره راه‌های دشوار گذشته و پذیرش پایان توانایی با یکدیگر پیوند می‌خورند.

ویژگی مهم این نمایشنامه‌ها، پیوند دادن جزئیات ملموس با پرسش‌های گسترده‌تر است: ساعت و مغازه، صداهای خیابان، خاطره یک درگیری، سنت انتقال قدرت، پیری و جانشینی. از سوی دیگر، تنش میان آنچه شخصیت‌ها به یاد می‌آورند و آنچه دیگران به خاطر نمی‌آورند، تجربه‌ای چندلایه می‌سازد. خواننده با متنی روبه‌رو می‌شود که هم به روابط انسانی و هم به دگرگونی‌های اجتماعی توجه دارد و از تماشاگر یا خواننده می‌خواهد به معنای پشت اشیا، صداها و رفتارها فکر کند.

نویسنده کتاب آونگ خاطره‌های ما و دو نمایشنامه دیگر

عباس معروفی در این مجموعه، نمایشنامه را به عرصه‌ای برای برخورد خاطره شخصی، سیاست، سنت و تغییر تبدیل می‌کند. توجه به صحنه و عناصر نمایشی، از ساعت‌های آویخته بر دیوار تا صدای جمعیتی که از بیرون عبور می‌کند، نشان می‌دهد که فضا در شکل‌گیری معنای اثر نقش مهمی دارد. شخصیت‌ها نیز در گفت‌وگو و مواجهه با گذشته، فقط اطلاعات داستان را منتقل نمی‌کنند؛ آن‌ها نگرش خود را نسبت به زمان، قدرت و جهان اطراف آشکار می‌سازند.

رویکرد نویسنده در این کتاب بر ایجاد موقعیت‌های فشرده و معنا‌دار استوار است؛ موقعیت‌هایی که از یک مغازه ساعت‌سازی به بحث سیاست و از زندگی یک پیشاهنگ پیر به مسئله جانشینی می‌رسند. برای شناخت وجه نمایشی و اجتماعی آثار عباس معروفی، این مجموعه فرصتی فراهم می‌کند تا با متن‌هایی روبه‌رو شوید که در آن‌ها گفت‌وگو، صدا و تصویر صحنه در کنار مضمون‌های انسانی و اجتماعی عمل می‌کنند.

خرید کتاب آونگ خاطره‌های ما و دو نمایشنامه دیگر به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به نمایشنامه‌های فارسی با فضای نمادین، گفت‌وگوهای فکری و زمینه‌های اجتماعی علاقه دارید، آونگ خاطره‌های ما و دو نمایشنامه دیگر می‌تواند انتخابی مناسب برای شما باشد. این کتاب به‌ویژه برای خوانندگانی جذاب است که می‌خواهند در کنار خط روایی، به نقش صحنه و نشانه‌ها نیز توجه کنند؛ از ساعت‌هایی که بر دیوار مغازه حضور دارند تا صدای تظاهراتی که فضای گفت‌وگو را تغییر می‌دهد.

این مجموعه را به دوستداران آثاری درباره خاطره، فراموشی، سیاست، سنت و جابه‌جایی قدرت پیشنهاد می‌کنیم. اگر از متن‌هایی لذت می‌برید که یک موقعیت ساده را به پرسشی درباره گذشته و آینده تبدیل می‌کنند، در این کتاب با تجربه‌ای فشرده و قابل تأمل روبه‌رو خواهید شد. انتظار شما از این اثر باید خواندن سه نمایشنامه با تمرکز بر موقعیت‌های انسانی و اجتماعی باشد؛ متن‌هایی که پس از پایان نیز پرسش‌هایی درباره زمان، میراث، پیری و تغییر در ذهن باقی می‌گذارند.