بارتلبی و شرکا اثر انریکه بیلا_ماتاس

معرفی کتاب بارتلبی و شرکا

اگر ادبیات برای شما فقط روایت کردن داستان نیست و گاهی آن را راهی برای پرسش از خودِ نوشتن می‌دانید، بارتلبی و شرکا می‌تواند تجربه‌ای متفاوت و چالش‌برانگیز باشد. انریکه بیلا-ماتاس در این اثر، از شخصیت بارتلبیِ هرمان ملویل و جمله مشهور او، «ترجیح می‌دهم که این کار را انجام ندهم»، نقطه عزیمتی می‌سازد برای تأمل درباره امتناع، آفرینش و جایگاه نویسنده و هنرمند در جهان.

این کتاب به آدم‌هایی می‌پردازد که به‌نوعی گرفتار «سندرم بارتلبی» شده‌اند؛ نویسندگانی و هنرمندانی که در برابر الزام به خلق اثر، ادامه دادن یا پذیرفتن قواعد رایج، قلم را زمین گذاشته‌اند. در اینجا «نه» فقط یک پاسخ ساده نیست، بلکه کنشی ادبی و فکری است؛ موضعی که می‌تواند نگاه ما به رمان، هنر و حتی مفهوم حضور در جهان را تغییر دهد.

درباره کتاب بارتلبی و شرکا

بارتلبی و شرکا اثری تجربی و متاادبی است که مرزهای آشنای رمان را به پرسش می‌گیرد. کتاب بر محور فهرستی از مؤلفانی شکل می‌گیرد که تصمیم گرفته‌اند ننویسند یا از ادامه آفرینش دست بکشند. این آدم‌نه‌ها، در کنار ارجاع به بارتلبیِ محرر هرمان ملویل، مجموعه‌ای از موقعیت‌های غریب، متناقض و تأمل‌برانگیز پدید می‌آورند؛ موقعیت‌هایی که در آن نبودن اثر، به‌اندازه خود اثر معنا پیدا می‌کند.

بیلا-ماتاس واقعیت و خیال را در هم می‌آمیزد و با لحنی شوخ‌طبعانه، اما هوشمندانه، خواننده را وارد هزارتویی از «نه»ها می‌کند. نتیجه، متنی نیست که به‌سادگی در یک قالب ادبی ثابت قرار بگیرد. هنگام انتشار کتاب، این پرسش مطرح شد که باید آن را رمان، ضد‌رمان یا متا‌رمان دانست؛ اما اهمیت اثر بیش از نام‌گذاری ژانری آن، در تجربه‌ای است که از تعلیق مفهوم رمان‌خواندن به وجود می‌آورد.

موضوع اصلی کتاب فقط سکوت یا کنار کشیدن نیست. اثر می‌پرسد نویسنده بودن چه معنایی دارد، هنرمند چگونه با انتظار خلق کردن روبه‌رو می‌شود و آیا ننوشتن هم می‌تواند شکلی از آفرینش یا موضع‌گیری باشد. «نه» بارتلبی در این خوانش، از یک امتناع شخصی فراتر می‌رود و به پرسشی درباره بودن یا نبودن، حضور یا ناحضور و نسبت انسان با جهان تبدیل می‌شود.

ساختار کتاب، خواننده را به دنبال کردن یک روایت خطی و سرراست محدود نمی‌کند. با مجموعه‌ای از مؤلفان، ایده‌ها و نمونه‌های ادبی روبه‌رو می‌شوید که در پیوند با یکدیگر تصویری چندلایه از هویت نویسنده و هنرمند می‌سازند. همین ویژگی، بارتلبی و شرکا را به اثری مناسب برای خوانندگانی تبدیل می‌کند که از ادبیات خطرپذیر، بازی با ژانر و متن‌هایی با فضای پارادوکسیکال استقبال می‌کنند.

این کتاب آغاز سه‌گانه‌ای متاادبی است که مسئله هویت نویسنده و هنرمند را دنبال می‌کند و در ناخوشی مونتانو و دکتر پاسابنتو ادامه می‌یابد. بنابراین، بارتلبی و شرکا را می‌توان مدخلی برای ورود به پروژه‌ای ادبی دانست که در آن مرز میان رمان، جستار، ارجاع ادبی و تأمل درباره خودِ ادبیات پیوسته جابه‌جا می‌شود. خواننده باید انتظار متنی را داشته باشد که به‌جای پاسخ‌های قطعی، او را با پرسش‌هایی ماندگار درباره نوشتن و ننوشتن روبه‌رو می‌کند.

نویسنده کتاب بارتلبی و شرکا

انریکه بیلا-ماتاس نویسنده‌ای کاتالونیایی است که از آغاز فعالیت خود به ادبیات مخاطره، یعنی ادبیاتی امتحان‌پس‌نداده و تجربه‌گرا، گرایش نشان داده است. بارتلبی و شرکا یکی از قمارهای ادبی او با مفهوم ژانر به شمار می‌آید؛ اثری که با تکیه بر طنز، ارجاع‌های ادبی و ساختاری متفاوت، شکل‌های معمول روایت را کنار می‌زند و خواننده را به بازنگری در تعریف رمان دعوت می‌کند.

در نگاه او، ادبیات تنها در آثاری که نوشته شده‌اند خلاصه نمی‌شود؛ گاهی تصمیم به ننوشتن، توقف و امتناع نیز می‌تواند بخشی از تاریخ ذهنی و هنری نویسندگان باشد. بیلا-ماتاس این ایده را با ساختن جمعی از مؤلفان خیالی یا ادبیِ گرفتار در «نه» بارتلبی پی می‌گیرد و از همین مسیر، هویتی سیال و پرسش‌برانگیز برای نویسنده و هنرمند ترسیم می‌کند.

خرید کتاب بارتلبی و شرکا به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به رمان‌های تجربی، ادبیات متاادبی و آثاری علاقه دارید که خودِ مفهوم رمان را بررسی می‌کنند، بارتلبی و شرکا انتخابی هم‌سو با سلیقه شماست. این کتاب برای خوانندگانی مناسب است که از روایت‌های کاملاً خطی و پاسخ‌های روشن فاصله می‌گیرند و از مواجهه با متن‌هایی چندلایه، طنزآمیز و گاه متناقض لذت می‌برند.

همچنین اگر درباره نویسنده، هنرمند، هویت خلاق و رابطه میان حضور و سکوت کنجکاو هستید، این اثر فرصت مناسبی برای تأمل فراهم می‌کند. در نهایت، آن را به کسانی پیشنهاد می‌کنیم که می‌خواهند ادبیات را نه فقط به‌عنوان داستان، بلکه به‌عنوان پرسشی درباره امکان نوشتن و امکان ننوشتن تجربه کنند.