گوگرد اثر عطیه عطارزاده

معرفی کتاب گوگرد

گاهی برای دیدن انسان، باید از چشم انسانی فاصله گرفت. «گوگرد» نوشته عطیه عطارزاده، رمانی تاریخی و خیال‌پردازانه است که جهان را از نگاه سگی جاودانه روایت می‌کند؛ سگی که از روزگار قحطی و کوچه‌های تهران، شاهد زندگی و مرگ چند نسل از خانواده‌ای درگیر راز جاودانگی است.

در این داستان، روایت از یک داروخانه در تهرانِ اواخر قرن دوازدهم هجری آغاز می‌شود؛ جایی که سگی لاغر و پیر، با شامه‌ای متفاوت، جهان پیرامونش را می‌شناسد. او در زیرزمین داروخانه شاهد آزمایشی عجیب است: مردی سیاه‌پوش رازی خون‌آلود و آغشته به بوی گوگرد را با پادویی یتیم در میان می‌گذارد؛ رازی که تنها شامه‌ی سگ توان دریافتنش را دارد.

درباره کتاب گوگرد

سگ از همان ابتدا موجودی معمولی نیست. در خندقی در تهران، در روزگار قحطی زاده شده و به جاودانگی رسیده است؛ اما این موهبت، آسان و بی‌هزینه نیست. زندگی سگی باید انتخاب شود و تحمل چنین زیستنی، شرط رسیدن به پاداشی است که نسل‌های انسانی در آرزوی آن‌اند. همین تناقض، داستان را میان میل به جاودانگی و سنگینیِ ادامه‌دادن معلق می‌کند.

این راوی نامتعارف، امکان می‌دهد آدم‌ها و تاریخ را نه از جایگاه قهرمانان، بلکه از سطح بوها، بدن‌ها، ترس‌ها و عادت‌های روزمره ببینیم. سگ در گذر از دوره‌های مختلف زمان، زندگی و مرگ چند نسل را دنبال می‌کند و در پی یافتن یحیای یک‌پا است؛ کسی که سگ از او شیر خورده و سرنوشتش با نفرینی قدیمی و جست‌وجوی جاودانگی گره خورده است. از این راه، روایت هم شخصی است و هم تصویری گسترده از انسان.

یکی از ویژگی‌های برجسته «گوگرد»، شیوه‌ی ادراک راوی است. سگ جهان و احساسات آدم‌ها را از راه بو کشف می‌کند؛ بنابراین عواطفی که معمولاً انتزاعی و دشوار برای توصیف‌اند، شکل ملموس پیدا می‌کنند. حسرت می‌تواند بوی بادام تلخ داشته باشد و شادی با عطر عسل شناخته شود، در حالی که عشق، برخلاف بسیاری از احساسات، هیچ بویی ندارد. این تبدیل احساس به بو، زبان رمان را به سوی تصویرهایی تازه و گاه شاعرانه می‌برد.

فضای اثر از پیوند خیال و تاریخ شکل می‌گیرد. رخدادهای تاریخی، داروخانه، زیرزمین، خندق تهران و عبور از دوره‌های گوناگون زمان، بستری می‌سازند برای پرسش‌هایی درباره‌ی زندگی، مرگ و میل انسان به فراتر رفتن از محدودیت عمر. در کنار این زمینه، حضور مرد سیاه‌پوش و راز گوگرد، حال‌وهوایی رازآلود و فانتزی به روایت می‌دهد. با این حال، رمان فقط درباره‌ی یک معجزه یا یک راز نیست؛ مسئله‌ی اصلی، بهایی است که آدم‌ها برای خواسته‌ی خود می‌پردازند.

عطارزاده با انتخاب حیوانی نامیرا به‌عنوان راوی، زاویه‌ای غیرکلیشه‌ای برای نگاه‌کردن به انسان پیدا می‌کند. سگ، به‌جای آن‌که جهان را با تعریف‌های مستقیم و آشنا توضیح دهد، آن را از مسیر شامه و تجربه‌ی زیسته‌ی خود منتقل می‌کند. همین فاصله‌ی میان نگاه حیوان و رفتار انسان، فرصت می‌دهد مفهوم‌هایی مانند نفرین، خانواده، تنهایی، حسرت و آرزوی بقا دوباره دیده شوند. خواننده در این مسیر، با روایتی روبه‌رو است که هم قصه‌گوست و هم خوانش احساسات انسانی را دگرگون می‌کند.

نویسنده کتاب گوگرد

عطیه عطارزاده در «گوگرد» دغدغه‌های ادبی خود را در قالب روایتی متفاوت دنبال می‌کند؛ روایتی که فانتزی و تخیل را بر بستری تاریخی می‌نشاند و از یک راوی حیوانی برای نزدیک‌شدن به تجربه‌ی انسان بهره می‌گیرد. خوانندگان او را با رمان «راهنمای مردن با گیاهان دارویی» نیز می‌شناسند و «مجمع‌الوحوش» از دیگر رمان‌های اوست. در این اثر، توجه نویسنده به بو، تصویر و حس، به ساختن زبانی شخصی و فضایی تازه کمک کرده است.

خرید کتاب گوگرد به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به رمان‌هایی با فضای تاریخی، فانتزی و رازآلود علاقه دارید، «گوگرد» می‌تواند انتخابی مناسب برای شما باشد؛ به‌ویژه اگر دوست دارید داستانی را بخوانید که به‌جای راوی انسانی معمول، صدای سگی جاودانه را در مرکز خود قرار می‌دهد. این کتاب برای کسانی جذاب است که از روایت‌های غیرکلیشه‌ای، جهان‌های تخیلی پیوندخورده با تاریخ و قصه‌هایی درباره‌ی مرز میان زندگی و مرگ لذت می‌برند.

همچنین، اگر از آثاری لذت می‌برید که احساسات را به شیوه‌ای عینی و حسی بیان می‌کنند، تجربه‌ی بویایی این رمان برایتان اهمیت دارد. انتظار داشته باشید با داستانی روبه‌رو شوید که در آن بوها فقط جزئیات فضا نیستند، بلکه راهی برای شناخت آدم‌ها و حالات درونی آن‌ها به شمار می‌آیند. این ویژگی، خواندن کتاب را به سفری در ادراک، حافظه و احساس تبدیل می‌کند؛ سفری که در آن هر پاسخ، پرسش تازه‌ای درباره‌ی معنای جاودانگی و زندگی پیش می‌کشد.

در نهایت، «گوگرد» برای خوانندگانی مناسب است که از کتاب‌هایی با فضای متفاوت و زبان تصویری استقبال می‌کنند و می‌خواهند داستانی درباره‌ی راز جاودانگی را از زاویه‌ای تازه دنبال کنند. این رمان نه‌فقط ماجرای سگی نامیرا و خانواده‌ای گرفتار یک راز است، بلکه دعوتی است به تأمل درباره‌ی این پرسش که جاودانه‌شدن، اگر با رنج، تنهایی و تماشای فرسودگی نسل‌ها همراه باشد، چه معنایی خواهد داشت.