وات اثر ساموئل بکت

معرفی کتاب وات

اگر از خواندن رمانی لذت می‌برید که همزمان با روایت، به خودِ روایت هم شک می‌کند، «وات» برای شماست. این رمانِ آغازکننده مسیر حرفه‌ای ساموئل بکت، با گشت‌وگذارهای بی‌هدف و تلاش‌های نافرجام برای پیدا کردن معنی، کاری می‌کند که ذهن‌تان مدام از خودش فاصله بگیرد و در عین حال جذب پیچ‌وخم‌های طنزآمیز و تاریک متن شود.

ترجمه این اثر توسط سهیل سمی انجام شده است.

درباره کتاب وات

«وات» رمانی فلسفی در دل ادبیات مدرن است؛ پر از لحظه‌هایی که در ظاهر جزئی‌اند و بی‌اهمیت به نظر می‌رسند، اما کم‌کم روشن می‌شود همین رفت‌وبرگشت‌ها، تکرارها و وسواس در توضیح‌دادن، راهی هستند برای نزدیک شدن به پرسش‌های عمیق‌تر درباره زندگی انسان.

قهرمان داستان، وات، مدام در کوشش است تا از حصار ذهنت بیرون بیاید و به عینیت و واقعیت برسد؛ اما هر بار که فکر می‌کند قدمی برداشته، نتیجه چیزی جز شکست و پیچیده‌تر شدن وضعیت نیست. در نهایت حتی «منِ» وات هم دوام نمی‌آورد: رشته‌های معنا از دستش در می‌روند و هرچه دیگر شخصیت‌ها تلاش می‌کنند به جهان بیرونی شکل بدهند، کار را بیشتر خراب و مغشوش می‌کنند.

یکی از جلوه‌های خواندنی این کتاب، حضور خانه و ساکنان عجیب‌وغریب آن است؛ جایی که وات در رفت‌وآمدهای بی‌هدف، به‌جای رسیدن به یک پاسخ روشن، با یک چرخه از تکرار و تفسیر روبه‌رو می‌شود. از سوی دیگر، در متن با نوعی منطق‌ورزی روبه‌رو هستید که بیشتر شبیه آزمایشی شکست‌خورده است تا یک سیستم کارآمد. بکت در این مسیر، طنزی گزنده اما دقیق می‌سازد؛ طنزی که نه فقط می‌خنداند، بلکه می‌لرزاند.

از نظر سبک، رمان «وات» همان رگه‌ای را دارد که بعدها در آثار مشهور بکت هم می‌بینید: لحن ایرلندی، فاصله‌گذاری، و نوعی شوخ‌طبعی تاریک که در کنار توصیف‌های موشکافانه می‌نشیند. کتاب چهار بخش دارد و در لایه‌های مختلف، خواننده با شرحِ جزئیات مواجه می‌شود؛ جزئیاتی که ممکن است در نگاه اول بی‌دلیل باشند، اما به‌تدریج نشان می‌دهند چگونه «معنا» خودش می‌تواند چیزی باشد که ساخته می‌شود، لغزنده است و حتی از کنترل خارج می‌شود.

این رمان همچنین به شکل غیرمستقیم با فضای فکری بکت پیوند دارد. در پسِ دوران انزوا و اختفای او، «وات» هم‌زمان با شکل گرفتن نگاه تازه‌ای به نوشتن، راه را برای تجربه‌های بعدی باز می‌کند؛ از جمله نمایشنامه جریان‌ساز «در انتظار گودو» که بسیاری آن را در تداوم همان جهانِ سرشار از تردید و تلاش برای معنا می‌بینند.

در نهایت، «وات» فقط یک داستان نیست: تمرینِ مواجهه با این پرسش است که وقتی دنبال «واقعیت» می‌گردید، آیا به چیزی می‌رسید یا فقط روش‌های رسیدن را پیچیده‌تر می‌کنید. اگر به خواندن متنی علاقه دارید که ادعاهای روشنفکرانه نمی‌سازد، اما در عین حال عمیق‌ترین لایه‌های مفهومِ زندگی را لمس می‌کند، احتمالاً این کتاب با شما هم‌مسیر می‌شود.

نویسنده کتاب وات

ساموئل بکت را می‌شناسید که در نگاه ادبی، به تجربه‌گرایی و ساختن جهانی پر از ابهام و مکث مشهور است. «وات» در سال 1953 منتشر شد و همان از همان آغاز نشان داد بکت چه‌قدر می‌تواند در قالب یک رمان، به زبان و معنا شکل تازه بدهد. بر اساس روایت‌های موجود، او دست‌نوشته «وات» را در پاریس شروع کرد و در همان شهر به پایان رساند و متن را در شش دفترچه ثبت کرد؛ روندی که با شرایط زندگی او در آن دوره هم‌خوانی داشت.

بکت درباره این کتاب گفته است که تلاش می‌کند عاقل بماند و از دیوانه‌شدن جلوگیری کند؛ جمله‌ای که دقیقاً با حال‌وهوای رمان گره خورده است. اگر از «وات» خوشتان آمد، احتمالاً با تجربه‌های نزدیک او هم ارتباط پیدا می‌کنید؛ از جمله «در انتظار گودو» که اغلب به‌عنوان اثری تعیین‌کننده از او شناخته می‌شود.

خرید کتاب وات به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

«وات» را به شما پیشنهاد می‌کنیم اگر دنبال رمانی هستید که:

• طنز تلخ و تاریک را در کنار پرسش‌های فلسفی دوست دارید؛
• از خواندن متن‌هایی که با منطقِ معمول پیش نمی‌روند استقبال می‌کنید؛
• به بازی با معنا، تکرار، و توصیف‌های جزئی علاقه دارید؛
• می‌خواهید ببینید چگونه یک قهرمان برای رسیدن به واقعیت، در نهایت با فروپاشیِ «من» روبه‌رو می‌شود.

اگر به کتاب‌هایی با حال‌وهوای ادبیات مدرن علاقه دارید و دوست دارید هر بار که فکر می‌کنید موضوع را فهمیده‌اید، متن دوباره شما را به تأمل برگرداند، این انتخاب می‌تواند رضایت‌بخش باشد.

در نهایت، اگر برایتان مهم است که یک رمان فقط سرگرم‌کننده نباشد و در سکوتِ روایت، حرف‌های تازه‌ای درباره زندگی و معنا داشته باشد، «وات» یکی از همان کتاب‌هایی است که با آرامش می‌خوانید اما با پرسش از خودتان جدا می‌شوید.