در برابر استبداد: بیست درس قرن بیستم اثر تیموتی اسنایدر

” اگر هیچ‌یک از ما حاضر نباشیم در راه آزادی بمیریم، همه زیر پای استبداد خواهیم مرد. “

کتاب On Tyranny: Twenty Lessons from the Twentieth Century اثر تیموتی اسنایدر که با نام «در برابر استبداد: بیست درس از قرن بیستم» در ایران منتشر شده، در ظاهر کتاب کوچکی است؛ اما پرسش‌هایی که مطرح می‌کند، بزرگ و اساسی‌اند:

چطور ممکن است در جوامعی که خودشان را «آزاد» و «دموکراتیک» می‌دانند، دوباره راه برای ظهور استبداد باز شود؟

اسنایدر که تاریخ‌نگار قرن بیستم و به‌ویژه فاشیسم و توتالیتاریسم است، در این کتاب تلاش می‌کند تجربه‌های تلخ نازیسم و استالینیسم را به زبان بسیار ساده و کاربردی برای شهروند قرن بیست‌ویکم ترجمه کند؛ شهروندی که شاید فکر می‌کند «این چیزها دیگر تکرار نمی‌شود».

سؤال محوری کتاب این است: اگر دوباره نشانه‌های استبداد را دیدیم، ما در مقام یک فرد چه کار مشخصی می‌توانیم بکنیم؟

مفاهیم کتاب در برابر استبداد

«در برابر استبداد» کتابی کوتاه، بخش‌بندی‌شده و بسیار عملی است. ساختار کتاب بر اساس یک‌سری درس یا قاعده‌ی رفتاری تنظیم شده که هر کدام در چند صفحه توضیح داده می‌شوند؛ چیزی شبیه به یک راهنمای بقا برای شهروندان در برابر گرایش‌های اقتدارگرایانه.

به طور خلاصه، چند مفهوم کلیدی کتاب چنین‌اند:

. استبداد ناگهان از آسمان نمی‌افتد؛ آرام‌آرام، از خلال عادت‌ها و بی‌تفاوتی‌های کوچک وارد زندگی روزمره می‌شود.

. دموکراسی بدون مشارکت فعال شهروندان دوام ندارد؛ اگر شهروندان منفعل شوند، فضا برای عوام‌فریبان و اقتدارگرایان باز می‌شود.

. حقیقت، محور مقاومت در برابر استبداد است؛ دروغ‌های بزرگ، نظریه‌های توطئه و حمله به رسانه‌های مستقل، یکی از ابزارهای اصلی حکومت‌های اقتدارگراست.

. نهادها (پارلمان، قوه قضائیه، رسانه‌ها و…) فقط روی کاغذ دوام ندارند؛ مردم باید از آن‌ها دفاع کنند، وگرنه در عمل تهی می‌شوند.

شجاعت فردی در لحظه‌های کوچک روزمره اهمیت دارد؛ از «نه» گفتن به بی‌عدالتی تا حمایت از قربانیان تبعیض.

بررسی ساختار کتاب در برابر استبداد

ساختار کتاب شامل یک مقدمه و حدود بیست درس/بخش کوتاه است که هر کدام حول یک توصیه‌ی عملی می‌گردد. مضمون این درس‌ها را می‌توان تقریبا در دسته‌های زیر خلاصه کرد:

• . هوشیار بودن و محافظت از نهادها

• . مراقبت از قانون و قانون‌مندی

• . دفاع از استقلال نهادهای دموکراتیک

• . حساس بودن نسبت به تغییرات حقوقی ظاهراً کوچک

• . مسئولیت فردی و اخلاقی

• . نپذیرفتن قوانین ظالمانه

• . حفظ وجدان فردی در برابر فشار جمع

• . ایستادن در برابر تبعیض، حتی زمانی که علیه خود ما نیست

• . توجه به حقیقت و داشتن تفکر انتقادی

• . اهمیتِ خواندن خبر از منابع مختلف

• . حمایت از روزنامه‌نگاری مستقل

• . مقاومت در برابر سیل پروپاگاندا، شایعه و «واقعیت‌های جایگزین»

• . زندگی مدنی و اجتماعی

• . مشارکت در انجمن‌ها، گروه‌های مدنی و فعالیت‌های داوطلبانه

• . آشنا شدن با همسایه‌ها و ایجاد پیوندهای اجتماعی واقعی

• . تقویت جامعه‌ی مدنی به‌عنوان سپری در برابر قدرت متمرکز

• . شجاعت مدنی و خطرپذیری

• . آمادگی برای پرداخت هزینه‌ی کوچک جهت دفاع از آزادی

• . اهمیت اعتراض، حتی اگر کم‌تعداد و کوچک باشد

• . الگو گرفتن از کسانی که در گذشته در برابر دیکتاتوری ایستادند

هر فصل/درس معمولاً با یک مثال تاریخی (مثلاً از آلمان نازی، اتحاد شوروی یا اروپای شرقی قرن بیستم) شروع می‌شود و بعد اسنایدر آن را به موقعیت امروز جهان پیوند می‌زند؛ یعنی نشان می‌دهد چگونه الگوهای قدیم می‌توانند در لباس نو تکرار شوند.

بهترین انتشارات و مترجم در ایران

نشر نو، کتاب پارسه و نشر گمان از جمله شاخص‌ترین انتشاراتی هستند که روی ترجمه و نشر این کتاب کار کرده‌اند. از این میان نشر گمان این کتاب را در دسته‌بندی «خرد و حکمت زندگی» با ترجمه‌ی بابک واحدی منتشر کرده که با اقبال خوبی روبرو شده است. این کتاب در قطع پالتویی ۱۲۰ صفحه بوده و با کاغذ بالکی منتشر شده است.

تیموتی اسنایدر نویسنده کتاب در برابر استبداد

تیموتی اسنایدر (Timothy Snyder) متولد 1969 تاریخ‌نگار برجسته‌ی آمریکایی و استاد دانشگاه ییل است. حوزه‌ی تخصص او تاریخ اروپا، به‌ویژه اروپای شرقی، نازیسم، هولوکاست و توتالیتاریسم در قرن بیستم است. اسنایدر به این دلیل مهم است که نظریه‌پرداز انتزاعی نیست؛ بلکه سال‌ها روی اسناد تاریخی کار کرده و تحقیقات میدانی گسترده‌ای دارد.

برخی از آثار او که در ایران منتشر شده عبارت است از:

• در باب آزادی

• سلامتی حق بشر است

• در مسیر ناآزادی

• در باب قرن بیستم

تحسین‌ها و بازتاب کتاب

بسیاری از منتقدان و خوانندگان کتاب، سادگی و شفافیت زبان آن را ستوده‌اند. این کتاب برخلاف آثار تخصصی اسنایدر، برای مخاطب عمومی نوشته شده، نه فقط برای دانشگاهیان. از آن به عنوان کتابی کوچک اما ضروری برای شهروندان در عصر جدید یاد شده است؛ کتابی که می‌توان آن را در یک نشست خواند، اما اثرش ماندگار است.

انتقادها

بعضی منتقدان معتقدند که کتاب بیش از حد فشرده و ساده‌سازی ‌شده است؛ یعنی پیچیدگی‌های نظری و تاریخی استبداد را تا حد یک راهنمای عملی کاهش داده و شاید برای خواننده‌ی اهل تحقیق، کم‌عمق به نظر برسد.

عده‌ای دیگر می‌گویند که نگاه اسنایدر، گاهی بیش از حد اخلاقی و هنجاری است؛ یعنی تاکید او بر «باید» و «نباید»های اخلاقی ممکن است برای بعضی خوانندگان به‌صورت نسخه‌نویسی اخلاقی جلوه کند.

برخی منتقدان سیاسی نیز او را متهم کرده‌اند که در تفسیر برخی رخدادهای معاصر، جانبدارانه نگاه می‌کند؛ هرچند کتاب «در برابر استبداد» به‌طور کلی تلاش می‌کند از مثال‌های تاریخی عمومی استفاده کند.

جملات کتاب در برابر استبداد

• از تکرار جملاتی که همه می‌گویند خودداری کنید. به شیوة بیانیِ خاص خودتان فکر کنید، حتا اگر برای بیان آن چیزی باشد که فکر می‌کنید همه می‌گویند. سعی کنید خودتان را از اینترنت دور کنید. کتاب بخوانید.

• به چشم دیگران نگاه کنید و احوال‌پرسی کنید این کار فقط رعایت ادب نیست. بلکه جزئی از شهروندی و لازمة عضو مسئول جامعه بودن است. همچنین روشی است برای حفظ ارتباط با پیرامون‌تان، شکستن موانع اجتماعی و شناختن کسانی که می‌توانید به آن‌ها اعتماد کنید و کسانی که شایستة اعتمادتان نیستند.

• پرس‌وجو کنید خودتان سر از ماجراها درآورید. وقت بیشتری را به خواندن مقالات بلند اختصاص دهید. مشترک رسانه‌های چاپی شوید تا از روزنامه‌نگارانِ تحقیقی حمایت کنید. بدانید که هدف بعضی از چیزهایی که در اینترنت منتشر شده‌اند ضربه و صدمه زدن به شماست. وبسایت‌هایی را که در مورد ادعاهای کارزارهای پروپاگاند تحقیق و حقیقت‌یابی می‌کنند بشناسید. مسئولیت آنچه را با دیگران به اشتراک می‌گذارید بر عهده بگیرید.

کتابچی مطالعه این کتاب خوب رو به شما پیشنهاد می‌کنه. همچنین می‌تونید این کتاب مفید رو از قسمت بالای همین صفحه تهیه کنید و به دوستانتون هدیه بدید.