از رنجی که می‌بریم

زیرآبی رفتن در زیراب و حومه

«از رنجی که می‌بریم» دومین اثر داستانی جلال آل‌احمد، نویسندهٔ نامدار معاصر ایرانی است که برای اولین بار در سال ۱۳۲۶ هجری شمسی انتشار یافته بود.

این کتاب در قالب مجموعهٔ داستان نوشته شده و شامل هفت داستان به نام‌های «درهٔ خزان‌زده»، «زیرابی‌ها»، «در راه چالوس»، «آبروی از دست رفته»، «محیط تنگ»، «اعتراف» و «روزهای خوش» است.

این کتاب که در شرایط باز فرهنگی اجتماعی ایران، در دورهٔ قبل از کودتای بیست و هشت مرداد ۱۳۳۲ نوشته شده، دست نویسنده را برای رکاکت سیاسی باز گذاشته و نتیجه‌اش داستان‌هایی با مضامین غلیظ سیاسی و اجتماعی هستند که هنوز نیاز ندارند حرف خود را پشت پردهٔ فرمالیسم پنهان کنند…

کتاب، اثر کوتاهی، در حدود صد صفحه در قطع رقعی است و هیچ یک از هفت داستان یاد شده، از بیست صفحه تجاوز نمی‌کنند.

بیشتر موضوعات داستان‎ها در فضای اختناقی که حاکمیت شاه ایجاد کرده، فلاکت مردم -علی‌الخصوص قشر کارگر - و شورش‌هایی که باعث بیشتر شدن روزبه‌روز زندانیان سیاسی می‌شود می‌گذرد؛ زندانیانی که زیر شکنجه‌های بی‌رحمانهٔ رژیم، بدون هیچ امید و توجه و موعودی جان می‌کنند…

غالب بستر جغرافیایی داستان در خطهٔ شمال کشور -که به اصالت جلال نزدیک است - روایت می‌شود؛ برای مثال در شهرهایی مانند بهشهر، شاهی و زیراب.

هر یک از فصول هفت‌گانهٔ کتاب درمورد زندگی یک نفر است که باعث می‌شود تصور کنیم با مجموعهٔ داستان‌هایی مجزا روبه‌رو هستیم اما ارتباط مفهومی هر یک از قصه‌ها با دیگری بسیار منسجم و هم‌راستا به نظر می‌آید.

وضعیت معیشتی و فقر مهم‌ترین عاملی است که در بن وجود تمام شخصیت‌ها وجود دارد و آن‌ها را به عصیان واداشته، و گرنه تمام افراد داستان، قهرمان، یا دارای درک و بینش سیاسی بالایی نیستند بلکه انسان‌هایی هستند که غالباً وادار شده‌اند تا بجنگند…

طلای سیمین

جلال آل‌احمد را علاوه بر نویسنده بودن می‌توان با برچسب‌های روشنفکر، منتقد ادبی و مترجم شناخت. زوج ادبی او و همسرش سیمین دانشور، برای دوستداران ادبیات این سرزمین، زر و سیم را به یاد می‌آورند.

خود جلال هم مانند شخصیت‌های این کتاب، فردی عصیان‌گر و سیاسی بود که عمری را به فعالیت حزبی و تشکیلاتی در احزاب چپ مانند حزب توده گذراند.

این کنش جلال درحدی بود که باعث طرد شدنش از سوی خانواده شد. پدرش به علت روحیات ضد ارتجاعی و پیوستنش به جریان روشنفکری، او را از خانه بیرون کرده بود. روگردانی خانواده و دوستانش از او، دو دلیل عمده داشت: یکی پشت‌کردن به روحانیت که کعبهٔ آمال آباء مذهبی‌اش بود و دیگری پیوستن به جریان توده که حزبی کمونیستی بود. او را با این دو دلیل، به لامذهبی متهم کردند اما شواهد و قرائن نشان می‌دهد که او پس از پیوستن به توده هم هنوز گرایش مذهبی داشته است.

آبروی از دست نرفته!

یک عمر تلاش ادبی جلال بر این باور بود که کسب آبرویی کند و اغلب منتقدین ادبی هم باوجود همسویی یا مخالفت با سبک جلال، او را نویسنده‌ای متعهد می‌دانند.

به‌طورکلی نثر جلال آل احمد، بیشتر از اینکه شبیه داستان‌نویسان باشد شبیه تلگراف‌نویسان است. موجز، عصبی، رکیک و درعین‌حال بعضی اوقات صمیمی و حساس. این نوع نوشتن را می‌توان مدیون تأثیر او از جریان ساده‌نویسی، علی‌الخصوص محمدعلی جمال‌زاده دانست و در ادامه، این خود جلال بود که الهام‌بخش نویسندگان بزرگی مانند نادر ابراهیمی، غلامحسین ساعدی و منوچهر هزارخانی شد.

نثر داستان‌های جلال با توجه به روحیهٔ موشکافانه‌اش خیلی جاها تنه به تنهٔ گزارش‌های شهودی می‌زند و می‌توان برون‌گرایی را مهم‌ترین خصیصهٔ آثار او دانست.

آل‌احمد، مجموعاً ۱۰ مجموعهٔ داستان، ۱۱ مقالهٔ بلند، ۸ مشاهده و سفرنامه و ۱۳ اثر ترجمه در کارنامهٔ عمر کوتاه هنری‌اش دارد که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توانیم به داستان بلند سنگی بر گوری، سفرنامهٔ خسی در میقات، ترجمهٔ رمان قمارباز اثر فئودور داستایوفسکی و بیگانه اثر آلبر کامو، مجموعهٔ داستان زنِ زیادی و مقالهٔ غرب‌‎زدگی اشاره کنیم.